Akifim - Blogcu

Orhun Abideleri ve Bilge Ka�an

4.7.2009 � Kategori: Dersler �devler

ORHUN AB�DELER� VE B�LGE KAAN

Bilge Ka�an, 716 - 734 y�llar� aras�nda 18 y�l Türk Devleti'ni idare etmi� olan devlet adam�d�r.

orhun abidesi yaz�t� kitabesi an�t�

Göktürkler'in "Kutluk Devri" denen üçüncü ve son devirlerinden kalma abide niteli�indeki ta� kitabeler Türk dili ve edebiyat�n�n ilk yaz�l� metinleri ve Türk tarihinin en eski Türkçe belgeleridir.

Bugünkü Mo�olistan'da; Hangan Da�lar�'n�n kuzeyindeki Ko�u Çay dam bölgesinde, eski Türk ba�kenti Ötüken'e yak�n, Orhun �rma��n�n eski yata�� kenar�na dikilmi� olduklar� için �rma��n ad� bu abidelere de isim olmu�tur.

Vezir Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Ka�an ad�na dikilen abidelere adeta eski Türk tarihi yaz�lm�� ve ölümsüz bir belge olarak günümüze kadar gelmi�tir.

Bilge Ka�an, 716 - 734 y�llar� aras�nda 18 y�l Türk Devleti'ni idare etmi� olan devlet adam�d�r. �lteri� Ka�an'�n o�lu, Kapgan Ka�an'�n ye�eni, Kül Tigin'in a�abeyi ve Tonyukuk'un damad�d�r.

Ölümünden sonra Bilge Ka�an ad�na dikilen abidede Göktürklerin Bumin ve �stemi Ka�an zamanlar�ndaki güçlü devirleri, sonra Çin'e nas�l esir olduklar�, sonra Çin'e nas�l esir olduklar�, Çin esaretinden kurtulu�lar� ve sava�lar� anlat�lmakta, Bilge Ka�an adeta kar��m�za geçip konu�maktad�r. ��te O'nun konu�mas�ndan bir bölüm:

"- Ben Türk Bilge Ka�an!..
Bilhassa küçük karde�im, ye�enim, o�lum ve bütün soylu milletim!
Güneydaki �adap�t Beyleri, kuzeydeki Tarkanlar, Buyruk Beyleri!
Otuz Tatar, Dokuz O�uz Beyleri, halk�m... Bu sözleri iyice i�it, sa�lamca dinle!..

Do�uda gün do�usuna, güneyde gün ortas�na, bat�da gün bat�s�na,
Kuzeyde gece ortas�na kadar hep milletler bana ba�l�d�r.
Bunca milleti hep düzene soktum, ilerlettim.
Do�uda �antung Ovas�'na kadar ordu sevkettim, denize ula�mama az kald�.

Güneyde Dokuz Ersin'e kadar sefer ettim,
Tibet'e eri�meme az kald�.
Bat�da inci Nehri'ni geçerek Demirkap�'ya,
Kuzeyde Yir Bayurku Yeri'ne kadar ordu sevkettim.

Bunca yerlere kadar gittim.
�l tutacak yer yaln�zca Ötüken Yaylas� imi�.
Ötüken'de oturup Çin milleti ile anla�t�m.
Çin Ka�an� alt�n�, gümü�ü, ipe�i s�k�nt�s�z, öylece gönderiyor.

Yaln�z �unu anlad�m ki, Çin milletinin sözü tatl�, ipek kuma�� yumu�ak imi�!
Tatl� sözle, yumu�ak ipekle aldat�p uzak milleti öylece takla�t�r�r.
Yakla�t�rd�ktan sonra da ona kötülükler eder;
Bilgili, cesur insanlar� ilerletmez; yan�lan insan� ya�atmazm��!

Çinlinin tatl� sözüne, yumu�ak ipe�ine aldan�p, Türk Milleti, çok çok öldün!
Böyle giderse, daha da öleceksin! Sonra, güneyde Çogay Orman�'na,
Tö�ültün Ovas�'na kadar konay�m dersen;
Türk Milleti, öleceksin!..

Türk Milleti! Ac�k�rsan toklu�u, bir doyarsan da açl�� dü�ünmezsin.
Böyle oldu�un için, seni doyuran Ka�an�n�n sözünü dinlemedin, gittin.
Gitti�in yerlerde hep mahvoldun, yok edildin.
Orada, geri kalan�nla her yere zay�flayarak, ölerek yürüyordun.

Tanr� buyurdu�u için, devletli oldu�um için size Ka�an oldum.
Ka�an olunca aç - fakir milleti hep toplad�m.
Fakir milleti zengin, az milleti çok k�ld�m.
Yoksa bu sözümde yalan var m�?

Ka�an olduktan sonra Tanr� yard�m etti�i için dört yöndeki milleti derleyip toparlad�m.
Türgi� Ka�an�'n�n k�z�n� büyük bir törenle o�luma al�verdim.

Ba�l�ya ba� e�dirdim, dizliye diz çöktürdüm.
Tanr� yard�m etti�i için; gözle görülmeyen,
Kulakla i�itilmeyen yerleri milletime kazand�rd�m.
Gitti�im yerlerin sar� alt�n�n�, beyaz gümü�ünü, i�lenmi� ipe�ini hep ald�m.

Dar�n�n ekimli olan�n�, binek at�n�, ayg�r�n�, kara samurunu, mavi sincab�n� Türk Milleti'ne kazan�verdim.
Benim Türk Beylerim, Milletim!

Ka�an�ndan, beylerinden ayr�lmazsan iyilik görecek, dertsiz olacaks�n.
��te, ta� yontturup gönül sözümü vurdurdum.
Bunu görüp bilin ki, sonsuza kadar kalacak ölümsüz ta� yontturdum.

Ey Türk - O�uz Beyleri, Milleti, i�itin:

Üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe ilini - töreni kim bozabilir?

Ey Türk Milleti! Titre ve kendine dön!..

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Y�re�i Eskiciye Satmal�

25.6.2009 � Kategori: Yaz�lar Hikayeler

Yürek sevmiyorsa; nas�r ba�lam��sa ve granitten bir hal alm��sa insana kar��; ne yapmal�d�r böylesi yüre�i?
Ruh ile yitirmi�se dostlu�unu ve kapatm��sa gözlerini gündüzün orta yerinde.
Beyhude böylesi bir yüre�i ta��mak.
Art�k gece''nin siyah rengine ortak de�ilse, tenhada a�layarak.
Bu yürek sat�las�d�r eskiciye.
Bir ac� söz veya bir �iir m�sras� yakm�yorsa can�n�. Bu yürek; o yürek de�ildir art�k.
Bir iki laf edemez olduysan â�k üzere art�k eskici arama vaktidir.
�lk eskiciye satmal� böylesi yüre�i üç-otuz paraya...
Paraya dedim ya; geçmi�te ya�anlar�n hat�r�na yoksa böylesi yürek be� para etmez.
Yüre�i de�erli k�lan sevgidir. Kar��l�kl� veya kar��l�ks�z.
Yeter ki, sevme yetene�ini kaybetmesin yürek. Kar�nca''dan; Süleyman''a.
Böylesi bir yürek ta��nmal�d�r. Ettende olsa.
Ama neden''i kaybetmi�se;
Eskiciye satmal� böylesi yüre�i.
Ve durup durup s�zl�yorsa bir gece yar�s�.
Köz yanmada ise yürek kafesinde ve nefret harl�yorsa közü.
��te bunun için satmal� bu yüre�i eskiciye.
Gerci;yüregi olan eskicide almaz böylesini
Görüyorsun yürek;hurda degerin bile yok sevgi olmayinca...

Tükenmeyen yollarda,bilinmeyen geleceklere Yürüyerek geçiyor ya�am.
Uyand��mda bitecek bir rüya gibi.
Hiç durmadan,ko�tururcas�na yürüyorum, Durursam uyanaca��m, Ya�am bitecek sanki...

Ard�ma bakmadan gidiyorum Bir daha geçmeyece�imi bildi�im yollardan. Her ad�mda da��l�yorum.
Bir parçam,ellerimden dü�er gibi, Kay�p gidiyor benden...

Bir kö�ede gülü�ümü b�rak�yorum. Bir gece y�ld�zlara bakarken,gözlerimi.
Sokak lambalar�nda, sessiz gölgelerimi. Günbat�m�n�n k�z�ll�klar�nda çocuklu�umu, Gündo�umlar�nda,sabah çi�lerine kar��an gözya�lar�m�...

Siyah beyaz bir foto�rafta dü�lerimi... Oysa dü�lemek ne güzeldi çocukken. Nerden bilirdim ya�am�n Böyle parçalanarak sürece�ini Ve ömrümün,kendimi toplamakla geçece�ini...

Bir yap-bozum sanki, Tek parçam� bile bulamadan, Yeniden da��l�veriyorum. Nerede ba�lad� bu...
Hat�rlamad��m kadar uzakta kald� ilk k�r�nt�lar�m.
Her yiten parçada sessiz bir ç��l�k att� yüre�im, Sel olup akt� da,kimseler görmedi.
Sessizce gelip toplamas�n� bekledim O hep beklenen,ama hiç gelmeyenin...

Yüre�imde bir tela�,bir heyecan; -Beni tamamla art�k ! -der gibi ç�rp�nan... O de�il miydi daha yolun en ba��nda Bin parçaya bölünüp da��lan...

�stesem de bulamam yüre�im. Bir daha geçmeyece�im bir yolda, Bir eskiciye b�rakt�m seni,paramparça...

Ç��l�klar�n paçalar�mdan süzülüyor, Kimseler görmüyor...

��te böyle sürüyor ya�am Yolun birinde eksilip, Bir ba�kas�nda biraz artan...

Kim geri getirebilir, Bir daha geçmeyece�im bir yolda, Bir eskicide kalan , O bir parças� hep eksik yüre�i...

...alinti...

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Bir durak tad�nda hayat

25.6.2009 � Kategori: Yaz�lar Hikayeler

Bilmedi�im kaç demdir üstümden geçen. Kaç yaz�(s�) geçmi�tir, y�llar�n... Hâlâ ü�üyorum. Is�nm�yor dilimde sevgi.

Dün; tövbe, yar�n; teslimiyet...
Bugünün ad� kay�p, bugün; belki daha huzurlu...

Silinmi� camlarda ya�murlar kay�p. Arad��m nice an� yok, kay�p. Haf�zam�n körlü�ü de�il bu... Bu anlamad��m ve bile bile kar�� koymad��m bir ay�p. Korku mudur, de�il. Sade yorgunluk. Belki tuhaf bir olgunluk.

Yapraklar�n selamlar�ndan mahrum kalmamak ne güzel... Ne güzel ac� içinde, s�cac�k bir yorgana sar�l�r gibi duas�na sar�lmak topra��n...

Ne istemeli hayattan, ba�ka ne bulmal� �ükür için?
Sus ak�l sus...
��mar�k yüre�ime aldan�p da s�ralama takiyyeleri. Çok gördüm ben bu sahneleri, oyunlar�, emeksiz ekmekleri...

Tekneler kalkar gözlerimden. Kaç yolcu gider, kaç� döner... Ve hiç de�i�mez kalabal��m. Yollar e�rilir, silinir kimisi. Kimse de�i�mez, hiçbir söz hiçbir kula�a -asl�nda- ili�mez.

Bir durak tad�nda hayat. Fazlas� için dar, az� için geni�.

Önümde kendi ayak izlerim. Ard�mda onlarcas� yol olmu�.
Gidiyorum. Gözlerim bu defa hiç �a��rmayacak, hiç korkmayacak.

Bir durak tad�nda hayat. Fazlas� için dar, az� için geni�.

...alintidir...

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Regaip Kandili Duas�

25.6.2009 � Kategori: �slam ve Ya�am

Euzü billahi mine’�-�eytani’r-racîm
Bismillahi’r-rahmani’r-rahîm

Ey bizleri varl��a erdiren

Var olmadaki sonsuz zevki gönüllerimize duyuran

Güzeller güzeli rabbimiz!

Sana sonsuz hamd ü senalar olsun.

Sevgili Peygamberimiz Hazreti Muhammed Mustafa’ya sonsuz salât ü selam olsun.

�çinde bulundu�umuz �u mübarek Regaib Kandili münasebetiyle bu gecenin senin kat�ndaki kutsili�ini de vesile edinerek dergâh-� ilahînin önünde ellerimizi aç�p yalvar�yoruz:

YA �LAHE’L-ALEM�N!

Bize verdi�in isteme duygusu ve istenenleri verece�in inanc�yla engin rahmetinin kap�s�na dayan�yor, �u mübarek Regaib gecesinde bir kere daha hâlimizi arz etmek istiyoruz.

EY ÇARES�ZLER ÇARES�!

Senin dualara icabet etme mecburiyetin yoktur;

Ama bizim ona ihtiyac�m�z hissettiklerimizden de çoktur.

Bütün dileklerimizi kabul buyur

Ve bunlar� kabulünü vicdanlar�m�za duyur;

Yaln�zl�kla tir tir titreyen kalblerimizi iman ve itminanla doyur.

EY KORUYUP KOLLAYAN ALLAHIM!

Önümüzdeki �u upuzun hayat yolculu�unda, bizi kendi idrak ve ihsaslar�m�z�n darl��yla ba�ba�a b�rakma;

Ak�llar�m�z� inhiraf ve sürçmelerden,

Nefislerimizi cismânîli�in bask�lar�ndan,

Gönüllerimizi de hevâ ve heveslerin öldürücü oklar�ndan s�yanet eyle ya Rabbi

Biz kullar�n�; ilimde kibir ve gururdan,

�badette riya ve gafletten

Ve duygular�na renk att�ran ülfetten koru ya Rabbi!

Senin yolunda yürüyor gibi görünüp senden uzakla�mak, kurbet atmosferinde iç içe firkat ya�amak,

Hep r�zadan söz edip gazap arkas�ndan ko�mak ne ac�d�r!

Sen bizi kazanç yolu san�lan bu tür haybet vadilerinde ömür tüketmekten muhafaza buyur ya Rabbi.

EY GÜNAHLARI BA�I�LAYAN!

�u mübarek gece hürmetine bizleri ba��la,

�nayetine ihtiyac�m�z aç�k,

Çaresizli�imiz her halimizden belli;

Bizleri yara-bere almadan

Ötelerdeki güzelliklere ancak sen ula�t�rabilir ve bu güne kadar elli defa çatlam�� ve k�r�lm�� ruh dünyam�z� da ancak sen tamir edebilirsin.

�çimizi sana döküyor,

Kusurlar�m�z� sana aç�yor ve bizlere yeniden iyi insan olma yollar�n� göstermeni diliyoruz ya Rabbi!

EY KEND�S�NE YÜKSELEN ELLER� BO� ÇEV�RMEYEN!

Bir süre ayr� dü�tükten sonra dönüp sana gelenleri kovmayaca��n� vadediyorsun.

Sana yönelenlere hep “gelin, gelin” diyorsun.

Ey Rab! Bütün kusur ve hatalar�m�zla beraber müsaade buyur “biz de geldik” diyelim. Geldik ve �u mübarek gecede sana,

Yollar�n amans�zl��n�,

Nefis, �eytan ve hevân�n imans�zl��n�,

Bizim de dermans�zl��m�z� �ikayet ediyoruz.

Bilhassa, her zaman hatalara aç�k duran,

Günahlara meyyal bulunan

Ve ululu�una kar�� hep sayg�s�z davranan,

Serke� nefsimizi sana �ikayet ediyoruz.

Sen bizleri nefsin ve �eytan�n �errinden muhafaza buyur ya Rabbi!

Bizleri büyük-küçük hatalardan, günahlardan ve emirlerine kar�� isyan kokan tav�r ve davran��lardan ar�nd�r Ya Rabbi

Lisanlar�m�z� yalandan, g�ybetten, senin sevmedi�in,

Ho�nut olmad��n bütün kirli sözlerden temizle ya Rabbi!

Kalblerimizi gösteri�ten ve iki yüzlülükten muhafaza buyur ya Rabbi!

Her hal ve tavr�m�z� r�zan istikametinde eyle ya Rabbi!

Niyetlerimizi ihlasl� k�l ya Rabbi!

Ve bize lütfetti�in bütün �eylerde de bereket ihsan eyle ya Rabbi!

EY TAL�HS�ZLER�N SI�INA�I,

EY ÂC�ZLER�N GÜÇ KAYNA�I, EY DERTL�LER�N TAB�B� VE EY YOLDA KALMI�LARIN YOL GÖSTEREN�!

�u anda duygular�m�z derbeder,

Davran��lar�m�z ahenksiz,

Ço�umuz itibar�yla ümitlerimiz sars�k,

Dünyan�n durumu boz-bulan�k,

��te böyle bir da��n�kl�k içinde sana geldik.

Böyle gelenlerin ilki de�iliz, sonuncusu da olmayaca��z. Rahmetin, bu garip pi�manlar�n ümit kap�s�,

�imdiye kadar gelip senin kap�nda ihtiyaç izhar edenlerden bo� dönen hiç olmam��;

Hiçbir pi�man da o kap�dan kovulmam��t�r. O kap� senin kap�n, onun ba�kalar�ndan fark� da her gelene aff�nd�r.

Bizi hilm ü silminle güçlendir ve aff�nla bizlere muamelede bulun ya Rabbi!

EY HER DUADA BULUNANA �CABET EDEN ULULUK TAHTININ SULTANI!

�u mübarek Regaib gecesinde binler, yüz binler senin kar��nda gerek burada gerek televizyon ekranlar� kar��s�nda divan durarak

Ellerimizi sana aç�yor ve külliyet kesbetmi� niyaz edal� soluklar�m�zla, kullar�na her zaman aç�k bulunan, hiç olmazsa aral�k duran rahmet desenli kap�n�n tokma��na inleyerek dokunuyor ve "biz geldik" diyoruz.

Herkesi ve her �eyi görüp gözetti�ine,

Her sese ve herkese merhamet etti�ine gönülden inanarak senden uzakl��m�z� geçici dahi olsa görmüyor, günahlar�m�z� af ça�layanlar�n içinde tasavvur ediyor, senin afv u safh�na bak�yor ve ümitlerimizi ona ba�l�yoruz ya Rabbi!

YA �LAHEL ALEM�N!

Mescitlerimizde Kur'an okunuyor,

Minarelerimizden dinin temeli ezanlar yükseliyor;

Ve biz mabetlerimizde, mescitlerimizde bülbülü ho� eda na�meler dinlemeye erdik, sen bu na�meleri kesip bizi inkisara itme ya Rabbi.

Hazret-i Muhammed'i güldüren,

Kur'an'�n manas�n� güldüren,

Eslâf�, ervah�, e�bah� güldüren bu manzaray� makûs edip

Bütün bu gülenleri �u mübarek gece hürmetine a�latma ya Rabbi.

EY RAB!

Ellerimiz-a��zlar�m�z, gözlerimiz-kulaklar�m�z, dillerimiz-dudaklar�m�z yarat�l�� gayelerinden fersah fersah uzak ve âdeta nankörlü�e kilitli;

Eller yasak meyvelerde,

A��zlar harama aç�k duruyor;

Gözler ba�kalar�n�n kusur müfetti�i..

Yalan revaçta, h�yanet s�radan bir �ey,

Hak ve adaletin ismi var sadece;

Vefa Kafda��'n�n arkas�nda,

Ahde hürmet unutulup da bir kö�ede kalm��;

Buna kar��l�k haks�zl�k firavunlar� utand�racak dorukta.

Makam sevgisi, �öhret hissi, rahat etme dü�üncesi, boyunlar�m�zda âdeta çelikten bir kement;

Her biri birer çukur olan bu duygulardan bir türlü kurtulam�yor ve özümüzle bütünle�ip kendimiz olam�yoruz.

N’olur bu durumdan bizleri kurtar ya Rabbi!

ALLAH’IM!

Dünya ve ukbâ kazanc� ad�na ne ciddî bir hesap

Ne de tutarl� bir plâna sahibiz.

Kazançlar ku�a��nda sürekli kaybediyoruz;

Kaybederken de muhtemel daha kötü durumlarla teselli olmaya çal��yoruz.

Zaman� suçlama, �artlara lânetler ya�d�rma da ayr� bir avunma yolu.

Bütün bunlara ra�men ya Rabb!,

Bizi bize b�rakmaman en büyük dile�imiz.

Kendimiz edip kendimiz bulsak da,

Rahmetin, istihkaklar�m�za lütuf televvünlü haklar bah�edecek geni�likte.

Sen bizlere lütfunla muamelede bulun ya Rabbi!

EY KA�NATIN SULTANI!

Dua edenlere cevap veren sen,

Izd�raplar� dindirip ihtiyaçlar� gideren sen,

Devrilenleri kald�r�p do�rultan sen,

Çatlay�p k�r�lanlar� sar�p-sarmalay�p tedavi eden de sensin!

Senden ayr� kal��m�z ruhumuza renk att�rd�;

Nefsânîlik ve gaflet, ibadetlerimizin mânâ ve özünü al�p götürdü;

Samimiyetsizlik dualar�m�z�n kolunu-kanad�n� k�rd�.

Sinelerimiz bombo�, dü�üncelerimiz tutars�z, kalbî ve ruhî hastal�klar�m�z bizi yere sermek üzere..

Var eden sensin, yok eden de sen; uzak tutan sensin, yakla�t�ran da sen;

Sen bizi biz etmeseydin biz bu duyduklar�m�z� duyamaz ve bize iman�n ne�'esini tatt�rmasayd�n �u söylediklerimizi söyleyemezdik.

Verdiklerin vereceklerinin referans�; diliyor ve dileniyoruz, bize yak�nl��n� duyur ve benli�imizde sana kar�� yakla�ma heyecanlar� uyar ya Rabbi!

ALLAH’IM!

Elimizden tut, dostlar�n�n yüzüne bakt��n gibi bize de rahmetinle teveccühte bulun..

�ç dünyam�z� varl��n�n ziyas�yla nurland�r ve bizi sensizli�in zulmetlerinden, zindanlar�ndan halâs eyle; halâs eyle ve e�i�ine ba� koymu� kap�n�n �u sad�k kullar�n� yaln�z b�rakma.

Senden kalblerimize ��k, iradelerimize güç, dü�üncelerimize istikamet, niyetlerimize de ihlas istiyoruz. Bizleri iç dünyam�zla yeniden in�a ederek ruhlar�m�za ahsen-i takvîm s�rr�n� duyur ya Rabbi!

EY AFFI TECZ�YES�N�N ÖNÜNDE RAHMET TAHTININ SULTANI!

Ya Rabbi dokuz as�r tevhide bayraktarl�k yapm�� bir milletin torunlar� olarak biz senin ad�n� omzumuzda ta��maya,

Âfaktan âfâka serhad türküleri söyleyerek gezmeye,

Kaleleri a�maya, cihana muvazene getirmeye,

�nsanl�k için denge unsuru olmaya al��t�k Ya Rabbi.

Sen bizi buna davet ettin, "sizi ifrat ve tefritin ortas�nda ümmet-i vasat yapt�m" dedin. Bizlerde böyle olmaya çal��t�k,

Sen bizleri devletler muvazenesinde olmas� gereken ufka ula�t�r ya Rabbi!

EY YÜCELER YÜCES�!

Cihan�n çe�itli yerlerinde yeni geli�melerin oldu�unu duyal�m ve bunlar�n �ükrünü eda etmek için iki büklüm huzuruna gelelim.

Minarelerden hakiki manas�na uygun Allah-u Ekber nidalar�n�n yükseldi�ini duyal�m..

Gözya�lar�m�z� ceyhun ederek huzuruna ko�al�m..

�ki büklüm rükua varal�m.. Bu az oldu diye secdeye kapanal�m..

Gözya�lar�m�za muhtaç seccadeleri �slatal�m..

Ve pek ço�umuz bu ne�venin içimizde has�l etti�i mevcelenme ile can� duda��na gelmi�, kalbi durmu� insanlar olarak ruhumuzu teslim edelim..

�n�irah, be�aret ve be�a�et içinde �ad�rvanlar�n temiz güvercinleri gibi kanat ç�rpal�m, sana yükselelim..

Bedrin aslanlar� gibi, Uhud'un kaplanlar� gibi, cihan tarihinde benzerine az rastlanan harika nesiller gibi olma yolunda bir hayat sürelim..

Bizi bu mübarek gece hürmetine bu türlü lütuflarla �erefyâb eyle ya Rabbi.

EY RAHMET� GAZABININ ÖNÜNDE BULUNAN,

KULLARININ TEVBELER�N� KABUL BUYURAN VE DUA DUA YALVARANLARIN N�DALARINA �CABET EDEN YÜCE RABB'�M�Z!

Amellerimizdeki eksikliklere ve sözlerimizdeki k�r�k-döküklü�e de�il, hakk�ndaki hüsn-ü zann�m�za ve rahmetine ba�lad��m�z recâm�za göre muamele et ve bizim dualar�m�za da icabet buyur;

Bizi haybet ve hüsrana u�ratma!

EY KORUYUP KOLLAYAN YÜCELER YÜCES�!

Bilerek ya da bilmeyerek i�ledi�imiz günahlardan dolay� bize azap etme..

�u aciz kullar�na, gazab�n�n önüne geçmi� o engin rahmetinle ve fazl�nla
Muâmele eyle..

Bizi dünyevî afet ve rezaletlerden,

Ahiret azab�ndan,

Kalbleri fenal��a esir dü�mü� kötü insanlar�n �erlerinden,

Fâcir kimselerin komplolar�ndan,

Düzenbazlar�n hîle ve tecavüzlerinden,

Bozguncular�n k�r�p dökmelerinden

Ve bütün despotlar�n zulmünden

Sen bizleri ve ülkemizi

Muhafaza buyur ya Rabbi!

Ya Rabbi bize dünya da ve ahirette iyilikler lutfeyle

Bizleri cehennem azab�ndan azad eyle

Ya Rabbi bizi, anne ve babam�z�, ve bütün inananlar� büyük bulu�ma ve duru�ma gününde sen ma�firet eyle

Ya Rabbi ülkemize ve islam alemine birlik ve düzen

Bütün dünyaya da huzur ve bar�� nasibeyle

EY YAPILAN DUALARA CEVAP VEREN ALLAH’IM!

Sana itaat edilir Sen kar��l��n� veririsin;

Sana isyan edilir, sen ba��lar ve affedersin,

Darda kalanlara icabet edersin,

Zarar� s�k�nt�y� ortadan kald�r�rs�n

Hastalara �ifa, dertlilere deva verirsin

Günahlar� ba��lar, tövbeleri kabul edersin

Sen bizlerin dualar�n� kabul buyur ya Rabbi!

YA �LAHEL ALEM�N!

Burada okunan Kur’an'dan

Getirilen salat ü selamlardan

Terennüm edilen mevlid-i �eriften

�lahi ve kasidelerden

Has�l olan sevaplardan ba�ta Peygamberimiz Efendimiz Hazret-i Muhammed (SAS) olmak bütün enbiya ve murseline

Dine diyanete hizmet etmi� insanlara

Bütün e� dost akraba arkada� ve arkada�lar�m�za

Tüm yak�nlar�m�za ve büyüklerimize

Gazi ve �ehitlerimize

Bu ülke için hizmet vermi� devlet adamlar�m�za

Arma�an ediyoruz sen onlar�n ruhlar�n� da hissedar eyle ya Rabbi!

EY YÜCELER YÜCES�!

Efendimiz Hazret-i Muhammed’e,

Muallâ aile efrad�na

Ve bütün Ashab-� Güzînine

Salât u selam ederek ve �u mübarek Regaib gecesini vesile edinerek bunlar� senden dileniyoruz; dualar�m�z� kabul buyur ya Rabbi!..

Amin amin amin

Velhamdü Lillahi Rabbil Alemine’l-fatiha

Haz�rlayan: Ömer Faruk �entürk

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Edep

25.6.2009 � Kategori: �slam ve Ya�am

“ ALLAH’a takva ve güzel ahlak.” (En ziyade neyin insanlar� cennete sokacag�n� soruyorlar. )
(Tirmizi, Birr 62, kutub-� s�tte, 16. Cilt , sf. 329)

“Karde�ini ay�plamay� b�rak. Haya=utanma imandand�r. Haya, hay�rdan ba�ka bir �ey getirmez”

Önce edebi yazmal� kalem.

Önce edebi anlatmal� kelime.

Once edebi idrak etmeli insan.

Edep güzel; edep yüce...

�nsan güzele mü�tak, insan yüceye sevdal�.

Kainat�n en büyük hakikati iman, iman�n en büyük hakikati edep.

�lim meclisinde arad�m, k�ld�m taleb,
�lim en geridedir, illa edeb, illa edeb.

Setreder ay�b�n� insan�n hep:
Ne güzel elbiseymi� esvab-� edeb.

Gönül ehli aras�nda arad�m, k�ld�m taleb,
Her hüner makbul imi�: illa edeb, illa edeb.

Edeb bir tâc imi� nûr-u Hüda dan
Giy ol tac�, emin ol her beladan.

Edep, hakikatin büyüklü�ü kar��s�nda iki büklüm olmak, Onun kemaliyle kendinden geçmektir. Yunus'un odunlar� misali daldan-pürüzden budanmakt�r. Elif gibi dimdik, ok gibi dosdo�ru olmakt�r. Kuran'� hayata hayat yapma yolunda, ilahi hedefi Kuran ahlak�yla on ikiden vurmakt�r. Gerek dünya gerek ukba ad�na at�lan her ad�m� itidal ve denge üzre atmakt�r. Elhas�l kulluk �uuruna ermek, ruhu ve bedeni sünnet-i seniyyenini nuruyla huzura erdirmektir. Habib-i Zi�an-� bu yolda kay�ts�z �arts�z rehber kabul etmektir.

Edep , onun gibi oturmak, O nun gibi kalkmak, Onun gibi bakmak, O nun gibi ya�amakt�r(s.a.s)

Hz:Osman edep timsaliydi. Sünneti seniyyeyi akl�nda, cisminde ve ruhunda bütün incelikleriyle ya�am��t�. Ahmed bin Hanbel'in Hasan � Basri den rivayetine gvre kapal� kap�lar ard�nda bile elbiselerini ç�karmaktan çekinirdi. Edebinin derinli�inden dolay� Efendimiz(s.a.v) kendilerini ümmeti Muhammed içinde herkese nasip olmayan bir payeye lay�k görmü�lerdi. Hz.Osman�,

"Ashab�m içinde bana en çok benzeyendir".diyerek kendilerine benzetmi�lerdi.

"Herkesin cennette bir dostu vard�r. Benim dostum da Osman'd�r". hadisiyle Hz.Osman'� dostu olmakla müjdelemi�lerdi.

Bizim de �u ac�mas�z dönemde; edebi, edepsiz ham ruhlara ilim yoluyla anlatacak yeni Osmanlara dair dualar�m�z vard�r.

ve Mevlana ne güzel ifade etmi� edebi.

" Efendi, bil ki insan�n tenindeki can edeptir. �nsano�lunun göz ve kalp nuru edeptir. Adem bir ulvi alemdendir, süfliden de�il. bu dönen kümbetin hem dönmesi hem de revnak ve zineti edeptir. �nsano�lu e�er edepten yoksun ise, o insan de�ildir, zira insano�lu ve hayvan aras�ndaki fark edeptir. Aç gözlerini bak, Allah c.c. kelam� olan Kuran ayet ayet edeptir. Ak�ldan sordum: �man nedir? Ak�l kalp kula��ma cevap verdi: "�MAN EDEPT�R"!

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Zeka gerili�i nas�l anla��l�r

11.6.2009 �

Zeka gerili�i tan�s� konmas� için, ba�lang�c�n�n 18 ya��ndan önce olmas� ve ortalaman�n alt�nda zeka i�levselli�inin görülmesi, yani uygulanan zeka testinde 70 veya alt�nda IQnun olmas� gerekir. Bunun yan�nda, ileti�im, kendine bak�m, ev ya�am�, toplumsal/ki�iler aras� beceriler, toplumun sa�lad�� olanaklar� kullanma, kendi kendini yönetip yönlendirme, okulla ilgili i�levsel beceriler, is, bo� zamanlar, sa�l�k ve güvenlik alanlar�ndan en az ikisinde o s�radaki uyum i�levinde e�zamanl� yetersizliklerin veya bozukluklar�n olmas� gerekir.

s�kl�k

Ara�t�rmalara göre, zeka gerili�inin yayg�nl�� %1 olarak bildirilmektedir. Erkeklerde k�zlardan daha s�k gözlenir. Hafif derecede zeka geriliklerinin toplumda görülme oran� %2-3 iken orta ve a��r derecedekilerin oran� % 0,3 tür.

Nedenleri

Zeka gerili�i nedenleri aras�nda en s�k olarak kromozomal anormallikler görülmektedir (%40). Zeka gerili�i olan ki�ilerin yakla��k %35’inde genetik bir neden görülmektedir. Enfeksiyon, merkezi sinir sistemini etkileyen hastal�klar, travma ve toksinler gibi d�� etkenler, do�um s�ras�ndaki baz� travmalar ve do�umun uzun sürmesi, premature do�ma gibi etmenler neden olarak gösterilmektedir. Bir k�sm�n�n ise nedeni bilinmemektedir. Çocukta belirli bir zihinsel kapasite olmas�na ra�men çocu�un geli�im döneminde yetersiz uyarana maruz kalmas� ve gerekli e�itim ve ö�retimin tam olarak verilememesi, de�i�ik stres etkenlerinin aileyi etkilemesi, çocu�a ilginin az olmas�, nedeni ile de yapay bir mental motor geli�im gerili�i veya var olan kapasitenin geli�memesi görülebilmektedir.

Mental Retardasyon
Ö�renme sosyal ili�kilerde gecikme ile seyreden bir durumdur. Mental retardasyon entelektüel fonksiyon, çevreye uyum, ö�renme ve problem çözme gibi fonksiyonlar aç�s�ndan normalin alt�nda olma halidir. Mental retarde yada zeka gerili�i olan �ah�slarda ö�renme, ili�ki kurma, konu�ma, ileti�im, ba��ms�z ya�ama fonksiyonlar� büyük ölçüde bozulmu�tur. Mental retardasyon bir hastal�k de�ildir. Genetik, çevresel, do�umsal birçok sebepten kaynaklanan çok çe�itli hastal�klar�n bir sonucudur. Mental retarde çocuklara bir tak�m �eyler ö�retilebilir ancak bu ö�renme çok yava� ve zordur.
Mental retarde, olan çocuklar�n ço�unda kromozon anomolisi vard�r. Mental retardasyonun di�er önemli sebepleri do�um esnas�nda oksijensiz kalma ( asfiksi ), anne ve baban�n kan uyu�mazl�klar�, anne karn�nda geçirilen enfeksiyonlar, bebe�in geli�mesini engelleyen baz� ilaçlar, ve toksik maddeler. Do�umsal hipotiroidi zaman�nda fark edilip tedavi edilmezse mental retardasyona yolaçar.
S�kl�� Ara�t�rmalara göre toplumunun % 1 kadar�nda zeka gerili�i ( mental retardasyon ) vard�r. Ö�renme güçlü�ü çeken çocuklar bu orana dahil edilmemi�tir. ��itme, görme, konu�ma veya motor güçlü�ü olan çocuklar, asl�nda normal zekal� olduklar� halde yanl��l�kla mental retarde olarak de�erlendirebilirler.
Özellikleri : Mental retarde çocuklar�n bir k�sm� mental retarde olmayanlarla ayn� geli�im basamaklar�n� gösterir. Ancak bunlarda geli�im çok yava� ve güçtür. Mental retarde olanlar�n bir k�sm� dü�ünme, ö�renme, dikkat etme, alg�lama ve haf�za gibi zeka olanlar�n baz�lar�nda güçlük çekerler. Sakatl��n derecesine göre - hafif, orta, �iddetli, derin- mental retarde çocuklara baz� �eyler ö�retilebilir ve baz� beceriler kazand�r�labilir.
E�itim imkanlar� : Mental retarde olanlar�n ço�u ö�renme, geli�me, büyüme yetene�ine sahiptir. Bu �ah�slar�n büyük ço�unlu�u verimli olabilir ve sosyal aktivitelere kat�labilirler. Uygun e�itim servislerinde; bebeklik döneminde ba�layacak e�itim, geli�im süreci boyunca hatta erken yeti�kinlik dönemi boyunca sürdürülmelidir. E�itimin amac� zeka gerili�i olan çocu�u ula�abilece�i en yüksek kapasiteye ula�t�rmak, mesleki rehabilitasyon ve sosyal uyumu sa�lamakt�r. Çocu�un e�itim süreci boyunca e�itime ailenin de aktif kat�l�m� sa�lanmal�d�r.
Mental retardasyonlu çocuklara yap�lacak e�itimin özellikleri : E�itimde çocu�un ilgisini çeken, ya��na uygun, materyaller kullan�n Çocu�a verilecek bilgi ve talimatlar, k�sa, anla��labilir olmal�, ilerleme küçük ad�mlarla olabilir. Verilen her talimat kontrol edilmelidir, Kendine yak�n zeka seviyesindekilerle ayn� ortamda e�itilmelidir Çocu�u ö�retilen görev ve beceriler çok s�k tekrarlanmal� ve okul d��nda da e�itim devam ettirilmelidir. Ö�retilecek �eyler küçük, parçalara bölünmeli sonra birle�tirilmelidir Mental retarl� çocuklar�n ihtiyaçlar� di�er çocuklarla ayn�d�r. Bunlar�n e�itimi, mesleki haz�rlama, sa�l�k hizmetleri, e�lence aktiviteleri, vs. Ayr�ca zeka özürlülerin durumlar�ndan dolay� baz� ilave servislere ihtiyaçlar� vard�r. Bu servisler; te�his ve ölçme de�erlendirme merkezleri, erken e�itim merkezleri, uyarma programlar�, özelle�mi� rehabilitasyon merkezleri vs.

b. Hedef Davran��lar:

1. Zeka gerili�ini genel olarak tan�mlar.

2. Zeka gerili�inin yayg�nl��n� belirtir.

3. Zeka gerili�inin nedenlerini aç�klar.

4. Zeka gerili�inin klinik belirtileri, nas�l tan� konuldu�u ve zeka düzeylerine göre s�n�fland�r�lmas�n� aç�klar.

5. Zeka gerili�ine e�lik eden fiziksel engel ve psikiyatrik bozukluklar� tan�mlar.

6. Zeka gerili�inin izlenmesi ve tedavi yakla��mlar�n� tan�mlar.

c. Süre: 45 Dakika

ç. Gerekli Araç, Gereç, Dokümanlar ve Haz�rl�klar:

Tepegöz, slayt makinesi, yaz� tahtas�, yaz� kalemi.

Ö�renciler konuyu okumu� ve ara�t�rm�� olarak derse kat�l�r.

d. Emniyet: Ders esnas�nda cihazlar�n kullan�m�na dikkat edilecektir.

e. Giri� Testi (2 Dakika)

1. Zeka gerili�inin toplumsal önemini aç�klay�n�z.

2. Son genetik yakla��mlar hakk�nda bilgi veriniz.

f. Ders Konusunun A�amalar� (40 Dakika)

Tan�m (Hedef No:1)

Zeka gerili�i olan bireylerin e�itimleri uzun zaman ve çok çaba gerektirir. Yap�lan e�itim ve tedavi giri�imleri sonucunda birey belirli bir düzeye ula�mas�na kar��n, çok az k�sm� kendi kendine yeterli olabilmektedir. Bu nedenle zeka gerili�ine yol açan etmenlerin bilinerek, bu bireylerin anne rahminde iken saptanmas� önleyici önlemler yönünden çok önemlidir. Özellikle genom haritas�n�n ç�kar�ld�� ça��m�zda gen tedavilerinin bulunmas� ile belki de anne rahminde giri�imlerde bulunabilecektir.

Zeka gerili�ini tan�mlamak ço�u zaman sorun olmu�tur. Bunun nedeni bilim adamlar�n�n zekay� tam olarak neyin olu�turdu�u konusunda halen fikir birli�ine varamamalar�d�r. Uzmanlar�n ço�u zekay� “bili�sel yetenek” olarak dü�ünürken, baz�lar� da “gerçek ya�amda kar��la��lan sorunlar� çözme” �eklinde tan�mlamaktad�r. Zeka, “amaca yönelik uyumsal davran��” olarak da aç�klanabilir. Son y�llarda bili�sel zekadan ayr� olarak sosyal zeka ve bunun alt kümesi olan duygusal zeka kavramlar�n�n da ileri sürülmesi tan�mlamay� daha karma��k hale getirmi�tir. Günümüzde zeka hem bili�sel yetenek hem de toplumsal uyum ölçütlerini kapsayacak �ekilde tarif edilmektedir.

Ça��m�zda zeka gerili�i anlam�nda “zeka yetersizli�i”, “zeka özürü”, “normal alt� zeka”, “oligofreni” ve yak�n zamanda “geli�imsel engellilik” ve “geli�imsel gecikme” gibi terimler kullan�lmaktad�r. A.B.D.’de 1970’den beri kullan�lan “geli�imsel özürlülük” (developmental disability) terimi ise, zeka gerili�i, serebral palsi, otizm ve zeka gerili�i ile yak�ndan ili�kisi olan di�er nörolojik bozukluklar gibi ileri derecede ve süregen zihinsel ve fiziksel bozukluklar� tan�mlamak için kullan�lmaktad�r. Amerikan Zeka Yetersizli�i Birli�i (American Association on Mental Deficiency, AAMD)’nin zeka gerili�i için yapt�� tan�mlamaya göre, zeka gerili�i; geli�im döneminde meydana gelen, uyumsal davran��taki bozukluklarla birlikte bulunan ortalaman�n alt�ndaki zeka i�levidir. Bu tan�m zeka gerili�inde, �imdiki uyum sorununu ve i�levsellikteki s�n�rl�l�� art ko�ar. Ortalaman�n alt�ndaki zeka i�levi ile birlikte ileti�imde, kendine bak�mda, evdeki ya�amda, toplumsal yeteneklerde ve toplumsal yararl�l�kta, kendini yönlendirmede, sa�l�� korumada, akademik i�levsellikte ve çal��ma alan�nda iki veya daha fazla bozuklu�un olmas� öngörülür.

Bireylerde zeka gerili�ini saptamak için yap�lan epidemiyolojik çal��malarda standartlar belirlenmi�tir ve istatistiksel modele dayanan psikometrik ölçümler kullan�lmaktad�r. Zeka gerili�i tan�s� için genellikle kabul edilen kesme noktas�, ortalaman�n 2 standart sapma alt�ndaki zeka bölümü (Intelligence Quotient, IQ)dür. Bu de�er 70 zeka puan�n�n alt�n� ifade eder.

Epidemiyoloji (Hedef No:2)

Yap�lan ara�t�rmalarda zeka gerili�inin yayg�nl�� %1 olarak bildirilmektedir. Erkeklerde k�zlardan iki kat� daha s�k gözlenir. Zeka gerili�i görülme s�kl��n�n erkekler aras�nda fazla olmas�n�n nedenleri �unlard�r: Erkekler, merkezi sinir sisteminde hasar meydana getiren d�� etmenlere daha yatk�n görülmekte ve bu nedenle zihinsel geli�imleri etkilenmektedir. Erken do�um, yenido�an ölümü ve ölü do�um gibi do�mal�k anomaliler erkek çocuklarda daha s�kt�r. X’e ba�l� zeka gerili�i gibi kal�tsal etmenler erkeklerde fazlad�r. Erkek çocuklar engellenmelere k�zlardan daha fazla sald�rganl�kla cevap verirler. Bundan dolay�, okul öncesinde ve ilkokulda yönetici ve ö�retmenlerin bu gibi sorunlu erkek çocuklarla kar��la�ma olas�l�� ve bunlar�n ruhsal ve zihinsel de�erlendirilmeleri için uzmanlara gönderilmeleri daha s�kt�r. Bu nedenle erkek çocuklar�n zeka gerisi olarak etiketlenmeye daha yatk�n oldu�u anla��lmal�d�r.

Hafif derece zeka gerili�i olanlarla yap�lan ara�t�rmalarda sosyoekonomik duruma göre geni� farkl�l�klar gösterilmektedir. Dü�ük sosyoekonomik gruplarda yüksek sosyoekonomik gruplara oranla hafif derece zeka gerili�i daha yüksek bulunmu�tur. Dü�ük sosyoekonomik düzeyden gelen çocuklar aras�ndaki zeka gerili�i, yüksek sosyoekonomik düzeyden gelenlere göre 13 kata varan oranlarda art�� gösterir. �leri derece zeka gerili�i oran� sosyoekonomik durumdan daha az etkilenmektedir. Bunun ba�l�ca nedeni ileri derece zeka gerili�inin daha çok organik etmenlerle olmas�d�r.

A.B.D.’de yap�lan çal��malar�n ço�unda zeka gerili�inin görülme s�kl�� beyaz olmayanlarda beyazlardan daha yüksek bulunmu�tur. Ayr�ca, az�nl�k �rklar aras�nda da zeka gerili�inin görülme s�kl��n�n yüksek oldu�u gösterilmi�tir. Bu oranlar beyazlara göre siyahlarda iki kat�na, Meksika kökenli Amerikal�larda ise üç kat�na yak�nd�r. Burada dü�ük sosyoekonomik düzey, annelerin e�itimsizli�i, gebelikteki yetersiz bak�m ve beslenme eksikli�i gibi çevresel etmenler rol oynamaktad�r.

Hafif derece zeka gerili�i okula ba�lamadan önce anne-baba veya çevre taraf�ndan fark edilmeyebilir. Çocuklar okula ba�lad�ktan ve ev d��ndaki etkinliklere kat�ld�ktan sonra zihinsel yetersizlikleri anla��lmaya ve görünür hale gelmeye ba�lar. Derslerin s�n�f atlad�kça daha da güçle�mesi ve bili�sel yeti gerektirmesi nedeniyle ergenlik dönemine do�ru fark edilme doru�a ç�kar. �leri derece zeka gerili�i olanlara çok erken ya�larda tan� konulur. �leri derece zeka gerili�i olanlarda zeka ile toplumsal i�lev aras�ndaki ili�ki aç�kt�r. Bunlar çocuklukta özel deste�e gereksinim duyarlar ve bu durum eri�kinlikte de devam eder. Hafif derece zeka gerili�i olan çocuklar�n yar�s�ndan fazlas� özel deste�e gerek duymaz. Zeka bölümlerine göre kendine yeterlilik gözden geçirildi�inde, zeka bölümü 40’�n alt�nda olanlar�n hiçbirisi kendine yeterli de�ildir. Zeka bölümü 40-49 aras�nda olanlar�n %20’si, 50-59 aras�nda olanlar�n %42’si ve 60-69 aras�nda olanlar�n %71’i kendine yeterlidir.

Etiyoloji (Hedef No:3)

Hafif derece zeka gerili�i olan bireylerin %58-78’inde, ileri derece zeka gerili�i olan bireylerin %23-43’ünde �imdiki tan� ara�t�rmalar� ile bir neden gösterilememektedir. Zeka gerili�i olan bireylerin yakla��k %35’inde genetik bir neden gösterilir. %10’nundan daha az�nda bilinmeyen orijinli bir malformasyon sendromu tan�mlanabilir. Enfeksiyon, travma ve toksinler gibi d�� etkenler, prenatal, perinatal veya postnatal etmenler, do�um sorunlar� ve prematurite do�ma gibi etmenler yakla��k 1/3’ünün nedenini aç�klayabilmektedir. Geri kalan�n nedeni bilinmemektedir. Zeka gerili�inde üç önemli etkiden söz edilebilir: Organik etkiler, ço�ul genlerle (poligen) olu�an etkiler ve sosyokültürel etkiler. Bu etkilerin do�um öncesinde, do�um s�ras�nda ve do�um sonras�nda olu�turdu�u sendrom, bozukluk ve hastal�klar �u �ekilde özetlenebilir:

1. Do�um öncesindeki (prenatal) nedenler: Do�um öncesi nedenlerin ba��nda kal�tsal sendromlar gelir.

a. Otozomal kromozomal bozukluklar:

Down sendromu (trisomi 21; translokasyon-15; mozaisizm), 700 canl� do�umda 1 görülür. Orta ve ileri derece zeka gerili�i yapar. Bu hastalarda ölüm oran� yüksektir ve ölüm s�kl�kla do�umsal kalp hastal��ndand�r. Down sendromunun nöropatolojisi belirsizdir. Bu hastalardaki hipotoni, motor düzensizlikler ve ard��k motor etkinlikteki bozukluklar serebellar i�lev bozuklu�unu dü�ündürür. Bu nöropatolojik bulgularla birlikte hastalarda küçük serebellum ve oksipital loblar, dar üst temporal girus ve beyinin ön-arka uzunlu�unda k�sal�k bulunur. Bu bulgular, Down sendromlu hastalar�n beyinlerinin kortikal alanlar�nda miyelizasyon gecikmesinin oldu�unu dü�ündürür.

Edwards sendromu (trisomi 18), 5000 canl� do�umda 1 görülür. �leri derece zeka gerili�i yapar. Böyle bebeklerin %90’� ilk 12 ayda ölmektedir. Ayr�ca birçok iskelet ve organ anomalileri görülebilir.

Kedi a�lamas� (cat cry) n�n s�kl�� bilinmemektedir. Burada 5’nci kromozomun k�sa kolu ç�k�kt�r. Orta dereceden a��ra kadar zeka gerili�i yapar.

Birçok sendromda genetik defektin tam yeri de saptanm��t�r. Kromozom 22’de q 11 DiGeorge sendromu, kromozom 15’de q 11-13 Prader-Willi sendromu olarak an�l�r.

b. Cinsiyet kromozom bozukluklar�:

XXY erkek (Kleinfelter sendromu), 600 canl� do�umda bir görülür. X ve Y kromozomlar�n�n eklenmi� (XXXY, XXYY) �ekillerinde de olabilir. S�n�r zeka i�levinden hafif derece zeka gerili�ine kadar de�i�meler gösterir. Hipogonadizm ve jinekomasti ek özellikleridir.

XYY erkek, 7000 canl� do�umda 1 görülür. Zeka gerili�i ile ilgili de�ildir. Ek özellikleri aras�nda uzun boy, dirsek anormallikleri ve dürtüsellikte art�� say�labilir.

XXX di�i, 850 canl� do�umda 1 görülür. Zeka gerili�i olabilir ya da olmayabilir. X kromozomlar�n�n say�s� ne kadar fazla olursa zeka gerili�i de o kadar derinle�ir.

XO (Turner sendromu), 2200 canl� di�i do�umda 1 görülür. Hastalarda baz� ö�renme eksiklikleri olabilir fakat zeka gerili�i yoktur. Önemli özellikler aras�nda boy k�sal��, cinsel geli�im gerili�i, do�mal�k kalp hastal�� ve dirsek �ekil bozuklu�u vard�r.

Frajil X sendromu, 1000 canl� do�umda 1 olarak tahmin edilmektedir. Bir X kromozomunun uzun kolunun ucuna yak�n k�sm�nda incelme ile birlikte kromozomun küçük parçalara ayr�lmas�d�r. Erkeklerde hafif veya orta derece zeka gerili�i, k�zlarda genellikle hafif derece zeka gerili�i yapar. Bazen k�zlarda gerilik olmayabilir. Erkeklerde ek özellik makro-or�idizmdir. Frajil X sendromlu heterozigot kad�nlar�n bir k�sm�nda normal zeka i�levi olmas�na kar��n �izofreni ve duygulan�m bozukluklar� oranlar�nda art��n bulundu�u bildirilmektedir.

c. Gen anormallikleri:

Dominant geçi�li gen anormalliklerinin bir tanesi Bourneville hastal�� (tubero skleroz) d�r. S�kl�� 200 binde 1 veya daha azd�r. Hastalar�n %40’�nda zeka i�levi normaldir. %60’�nda ise hafiften orta dereceye kadar zeka gerili�i bulunur. Ek özellikler aras�nda yüzde kelebek �eklinde renk de�i�ikli�i, beyin dokusunda kalsifikasyonlar ve epilepsi say�labilir.

Bir ba�ka dominant geçi�li gen anormalli�i ise Von Recklinghausen hastal�� (nörofibromatozis) d�r. 3000 do�umda 1 görülür. Hastalar�n %25’inden az�nda hafif derece zeka gerili�i bulunur. Di�erleri normaldir. Deride sütlü kahve renginde lekeler, merkezi ve çevresel sinir sisteminde nörofibromatozis, endokrin ve büyüme bozukluklar� görülür. Tubero sklerozis ve nörofibromatozisle ilgili özel gen anormallikleri henüz bilinmemektedir.

Resesif geçi�li gen anormallikleri aras�nda fenilketonüri en s�k görülendir. S�kl��, ortalama olarak 11500’de 1’dir. 54’de 1 ki�i defektif geni ta��r. Bu hastal�kta, fenilalaninin tirozine metabolize olmas� için gereken fenilalanin hidroksilaz enzimi ek******. Hastal�k tedavi edilmezse ileri düzeye kadar zeka gerili�i olabilir. Böyle bebekler do�umdan sonraki ilk üç ay içerisinde saptan�r ve fenilalaninden fakir özel mama ve yiyeceklerle tedavi edilirse zeka gerili�i önlenebilir.

Bir di�er resesif geçi�li gen anormalli�i de galaktosemidir. S�kl�� 200 bin do�umda 1’dir. Sütün meydana getirdi�i galaktozun metabolize edilmesinde yetersizlik vard�r. Bu hastal�k da galaktozdan fakir mama ve yiyeceklerle tedavi edildi�inde zeka gerili�i olmayabilir.

Lesch-Nyhan sendromunun s�kl�� ve anormalli�in tipi bilinmemektedir. �lk 6-8 ayda bebek normal görünür. Daha sonra orta derecede zeka gerili�i olur. Ancak baz�lar�nda zeka bölümü normal ya da s�n�rdad�r. Bu hastalarda 8 ayl�ktan sonra geli�en motor kontrolde ileri derecede bozukluklar ve kendini yaralama davran��lar� görülebilir.

d. Do�um öncesi infeksiyonlar�:

Gebelikte annenin geçirdi�i k�zam�kç�k, sitomegalovirus, toksoplazmozis, herpes simpleks ve Epstein-Barr virusu infeksiyonlar� zeka gerili�i ile yak�ndan ilgilidir. Do�umsal k�zam�kç�k dü�ük do�um a��rl��, meningoensefalit, mikrosefali, zeka gerili�i, kardiyovasküler ve göz anormallikleri gibi birçok bozukluk yapar. Nörolojik olarak normal olan fakat beyin-omurilik s�v�lar�nda k�zam�kç�k virusu saptanan çocuklar on ya�lar�na do�ru zeka ve davran�� sorunlar� gösterebilirler. Do�umsal k�zam�kç��n en önemli i�areti retinada pigmentasyon ve depigmentasyondur. Uzun y�llar izlenen do�umsal k�zam�kç�k olgular�nda görme ve i�itme anormalliklerinin oldu�u bulunmu�tur. Bu bozuklu�un en ciddi komplikasyonu, seyrek olmakla birlikte, süregen ve ilerleyici k�zam�kç�k panensefalitidir. Böyle çocuklarda spastisite, demans, epileptik nöbetler, ataksi ve hareket bozukluklar� gibi ilerleyici nörolojik bozukluklar geli�ir.

Do�umsal sitomegalovirus infeksiyonu %61 oran�nda zeka gerili�ine neden olur. Bu infeksiyonun tipik özellikleri sar�l�k, hepatosplenomegali, mikrosefali, korioretinitis ve preventriküler kafa içi kalsifikasyonlar�d�r. Ya�ayan çocuklarda i�itme kayb�, görme bozukluklar� ve kas hastal�klar� s�k görülür. Zeka gerili�ine neden olan di�er gebelik infeksiyonlar� aras�nda do�mal�k sfiliz, gebelikte geçirilen grip hastal�� (influenza) ve mikoplazma (virusa benzeyen bir ajan) say�labilir.

e. Gebelikte di�er etmenler:

Gebeli�in erken döneminde annenin pelvik bölgesine verilen röntgen ��nlar� ya da gebenin nükleer santral felaketleri gibi iyonla�m�� radyasyonla kar��la�mas� fetusta beyin hasar�na yol açar. Preeklamptik toksemi, do�um öncesi kanamalar, ço�uz (ikiz, üçüz vb. gibi) do�umlar, fetusun uterusta normalden farkl� duru�lar�, çok k�sa veya çok uzun do�um a�r�lar� da zeka gerili�i nedenleri olabilir. Do�um yapan annenin ya�� 35’ten fazlaysa Down sendromu riski artmaktad�r. Lipid metabolizmas�ndaki otozomal resesif bozukluklar mukopolisakkaridleri etkilerse Hurler ve Hunter sendromlar�, sfingolipidleri etkilerse Tay-Sachs hastal�� görülür. Gebenin civa ve kur�un gibi a��r metallerle süregen zehirlenmesi zeka gerili�ine neden olabilir. Civa zehirlenmesi infantil nöropati (pembe hastal��; akrodiniya), kur�un zehirlenmesi kur�un ensefalopatisi yapmaktad�r. Gebelik s�ras�nda alkol al�m� bebeklerde karakteristik beden yap�s� bozukluklar�na ve fetal alkol sendromuna ba�l� zeka gerili�ine neden olur.

2. Do�um s�ras�ndaki (perinatal) nedenler:

Birçok kal�tsal bozukluk zor do�um görülü�ünde art�� yapmaktad�r. Günümüzde do�um ko�ullar� ve yenido�an�n bak�m� nitelik yönünden daha iyi düzeydedir ve serebral palsili do�an bebeklerin görülmesi azalmaktad�r. Ancak, ciddi do�um asfiksisi ça�da� t�p merkezlerinde bile görülmeye devam etmektedir. 1000 do�umda 5 kadar olan bu durum bebeklerin %20’sinde asfiksi sonras� ensefalopati olu�turarak zeka düzeylerini etkilemektedir. Do�um a��rl�� 1500 gramdan daha az olan bebeklerde serebral palsi oran� artar. Bu oran�n 10 binde 1 oldu�u dü�ünülmektedir. Geli�im ve inflamasyon sonras� anatomik anormalliklere ba�l� beyin patolojileri de zeka gerili�ine neden olmaktad�r.

T�bbi yap�lmayan do�uma ba�l� komplikasyonlar ve bilirubinemi (kernikterus) zeka gerili�i nedenleri aras�ndaki di�er önemli etmenlerdir.

3. Do�um sonras�ndaki (postnatal) nedenler:

Do�um sonras�nda zeka gerili�ine yol açan nedenler aras�nda k�zam�k, bo�maca, kabakulak ve tüberküloz gibi menenjit ve ensefalit yapan hastal�klar önde gelir. Kuduz a��s� gibi viral a��lar sonras�nda olu�an ensefalopatiler de zeka gerili�i olu�turur. Seyrek olmakla birlikte yüksek düzeyde kur�unun sürekli al�nmas� zeka gerili�i yapar; 60 mg/dl’den fazla kan kur�un düzeyi zeka bölümünde azalmaya neden olmaktad�r.

Bebe�in veya çocu�un metabolik, hepatik, dola��msal, renal, hematolojik ve otoimmün sistemleriyle ilgili birçok t�bbi durumlar nörolojik hasar meydana getirebilir. �leri derecedeki beslenme yetersizlikleri, bo�ulma ve status epileptikusta oldu�u gibi anoksi durumlar�, ciddi kafa travmalar� ve hipotiroidizm de zeka gerili�ine neden olan etmenlerdir. Sosyoekonomik düzeyin dü�üklü�ü hafif derecede zeka gerili�inden sorumlu olabilir.

Klinik Özellikler ve Tan� Koyma (Hedef No:4)

Zeka gerili�i düzeyleri: Amerikan Psikiyatri Birli�i ve Amerikan Zeka Yetersizli�i Birli�i dört zeka gerili�i düzeyi belirlemi�tir. Bu zeka düzeylerinin Wechsler puanlar�na göre da��l�m� �u �ekildedir:

Gerilik düzeyi
Wechsler puan� Gerili�i olanlar�n yakla��k %’si

Hafif derece zeka gerili�i
55-69
89

Orta derece zeka gerili�i
40-54
7

A��r derece zeka gerili�i
25-39
3

�leri derece zeka gerili�i
0-24
1

Bu dört alt tip, zeka bölümü aral��na ve uyum davran��ndaki bozukluklara göre s�ralanm��t�r. �imdiki DSM-IV s�n�fland�r�lmas�nda eski s�n�fland�rmalarda “borderline retardasyon” olarak isimlendirilen “s�n�r zeka i�levi” terimi de yer almaktad�r. Bu 70-89 zeka bölümü olan bireyler için kullan�lan bir terimdir.

Bir çok ara�t�rmada ileri derece zeka gerili�i olanlar�n tüm grubun küçük bir yüzdesini olu�turdu�u bulunmu�tur. Bunlara genellikle bebeklik veya erken çocuklukta tan� konulmaktad�r. Zeka geriliklerinin büyük ço�unlu�u hafif derecededir. �leri derece olanlar belirgin fiziksel özürlerden dolay� kolay tan�n�rken hafif derece olanlarda ek fiziksel sorunlar fazla bulunmaz. Hafif derece zeka gerili�i olanlar okula devam ederek eri�kinli�e kadar zeka bölümlerini art�rabilirler.

Zeka Gerili�inin Tan� Ölçütleri:

Amerikan Psikiyatri Birli�i taraf�ndan haz�rlanan en son psikiyatrik bozukluk tan� s�n�fland�rmas�nda (DSM-IV) belirlenen zeka gerili�i (mental retardasyon) ölçütleri �unlard�r:

1. Ortalaman�n önemli derecede alt�nda zeka i�levselli�i: Bireysel olarak uygulanan zeka testinde yakla��k 70 ya da alt�nda bir zeka bölümünün olmas�.

2. A�a��daki alanlardan en az ikisinde o s�radaki uyum e�zamanl� yetersizliklerin ya da bozukluklar�n olmas�: �leti�im, kendine bak�m, ev ya�am�, toplumsal/ki�iler aras� beceriler, toplumun sa�lad�� olanaklar� kullanma, kendi kendini yönetip yönlendirme, okulla ilgili i�levsel beceriler, i�, bo� zamanlar, sa�l�k ve güvenlik.

3. Ba�lang�c�n�n 18 ya��ndan önce olmas�.

Zeka gerili�i ve �iddeti çoklu eksen s�n�fland�r�lmas�nda Eksen II’de yer al�r. E�er nedeni biliniyorsa (Down sendromu, fenilketonüri vs) Eksen III’e kodlan�r.

Zeka Gerili�inin De�erlendirilmesi:

Zeka gerili�inin de�erlendirilmesi multidisiplinerdir. Psikologlar bili�sel de�erlendirmelerini yapar. Pediatristler ve klinik genetik uzmanlar� fiziksel tan� de�erlendirmelerini yapar. Psikiyatristler ve davran�� terapisti psikologlar; bireyi ruhsal bozukluklar ve davran�� i�levleri yönünden de�erlendirir. Ayr�nt�l� de�erlendirme �unlar� içermektedir:

Standartize zeka ölçüm testleri: Ça�da� zeka testleri genel olarak ezberlenmi� bilgi, alg�sal-motor (Gestalt) yetenekler ve mant�ksal i�lemler gibi �eyleri ölçer. Bu testlerin en önemli özelli�i bask�n kültürü temsil eden nüfusun normlar�na uygun olmas�d�r. Çocuk psikiyatrisinde, 4-6 ya� çocuklar� için “Wechsler Okul Öncesi ve Birinci S�n�f Zeka Ölçe�i” (Weschler Preschool and Primary Scale of Intelligence, WPPSI) ve 6-16 ya� çocuklar� için “Weschler Çocuklar için Zeka Ölçe�i” (Weschler Intelligence Scale for Children, WISC) en s�k kullan�lanlard�r. Ayr�ca, 2-18 ya� grubu için “Stanford-Binet Zeka Ölçe�i” de kullan�l�r. Eri�kinlere ise “Wechsler Eri�kin Zeka Ölçe�i” (Weschler Adult Intelligence Scale, WAIS) uygulanmaktad�r.

Zeka testleri yetkili psikologlar taraf�ndan uygulanmal� ve de�erlendirilmelidir. Böylece testin yanl�� yorumlanma riski azal�r. Standart test puanlar� zeka gerili�inin de�erlendirilmesinde ve geli�imsel gidi�i yordamada yararl�d�r. Ancak bir ki�inin öyküsünü bilmeden, onu gözlemeden ve ruhsal i�levlerini de�erlendirmeden zeka testinin sonucuna göre bir tan� koymak son derece yanl��t�r.

Biyomedikal de�erlendirme: Aile öyküsü, gebelik, perinatal durum, çocu�un geli�imi, sa�l��, sosyal ve ö�retim öyküsü görü�mede sorgulan�r. Fiziksel muayenesi ve nörogeli�imsel muayenesi yap�l�r. Öykü ve muayenesinde patolojik bulgular� var ise gerekli laboratuvar testleri istenir. Laboratuvar testleri olarak: kromozom analizi (Frajil-X dahil), beyin görüntülemesi (BT, MRI), EEG, idrar aminoasitleri, kan organik asitleri, kur�un seviyesi ve metabolizma bozukluklar� için uygun biyokimyasal testler.

Psikolojik ve davran��sal i�levselli�in de�erlendirilmesi: Psikiyatrist ve psikologlar taraf�ndan yap�l�r. Zeka gerili�i olan bireyin psikiyatrik de�erlendirmesinde zeka gerili�i olmayan bireylerle ayn� prensipler geçerlidir. Hastan�n bili�sel düzeyi ve özellikle ileti�im becerilerine ba�l� olarak tan� de�erlendirmeleri ve görü�meler modifiye edilmi�tir. Hafif derece zeka gerili�i olanlar ile sözel ifade etme ve ileti�im becerileri iyi olanlarda tan� koyma i�lemleri fazla farkl�l�k göstermez. �leti�im becerileri yetersiz olanlarda hasta hakk�ndaki bilgiler, daha çok ailesi ve yak�n ki�ilerden al�nan bilgilere ve direkt davran��lar�n�n gözlemlerine dayan�r.

Ayr�nt�l� öykü alma: Hastadan ve ona bak�m verenden al�nan öykü �unlar� kapsar:

¨ �imdiki belirtiler: Çe�itli durum ve ortamlarda çocu�un özgün davran��lar�, zamanla belirtilerin de�i�imi, önceki olaylara ve bu davran��lara bak�m verenlerin bak��lar�.

¨ Premorbid ve �imdiki davran��sal ve ki�ilik paterni, uyum i�levleri, özbak�m, ileti�im ve sosyal i�levleri içeren sistemlerin psikiyatrik olarak gözden geçirilmesi.

¨ Önceki psikiyatrik tedavilerin ayr�nt�lar�, tedavinin yan etkileri ve �imdiki belirtilerle ili�kisi. ¨ Geçmi�teki özel e�itim ve beceri kazand�rma giri�imleri ve �imdiki çal��ma gruplar� ve ya�am durumunun niteli�i, uygunlu�u, destekleyici hizmetlerin elveri�lili�i ve hasta bak�m� için uzun dönem planlar�.

¨ Hastaya kar�� anne-baba/bak�m verenlerin tutumlar�, özürlerini anlamalar� ve a��r� koruma yerine geli�imlerinin desteklenmesi.

¨ Geçmi�te yap�lan bili�sel test ve de�erlendirmelerin gözden geçirilmesi, gerekirse yeniden tekrarlanmas�.

Hasta Görü�mesi: Hasta ile görü�meye geni� zaman ayr�lmal�d�r. Hastay� zorlamamak için yeterli zaman gereklidir. Görü�me, hastan�n ileti�im becerilerine göre uygun hale getirilmeli, basit, anla��l�r ve somut dil kullan�lmal�, güven ve deste�i içermelidir. “Evet” veya “Hay�r” cevaplar� gerektiren ve yönlendiren sorulardan kaç�n�lmal�d�r. Görü�mecinin sorular� anla��l�r olmal�d�r.

Ruhsal durum formal muayeneden ziyade konu�maya yönelik olarak de�erlendirilir. Hastan�n ilgileri ve yapabildikleri ile ilgili olarak konu�may� ba�latmak daha faydal�d�r. Daha sonra sorunlar üzerinde durulmal�d�r. Özürleri, k�s�tl�l�klar� ve ba�vuru nedenleri üzerinde konu�ulmal�d�r.

Görü�menin sözel olmayan boyutunda verilen basit görevlerdeki performans�, yak�nl��, duygu ifadesi, dürtü kontrolü, dikkat süresi, etkinlik düzeyi ve, uygunsuz davran��lar� de�erlendirilir.

T�bbi gözden geçirme: Burada hastan�n geli�imi ve t�bbi öyküsü, geçmi�te etiolojiyi aç��a ç�karmaya yönelik de�erlendirmeler, birlikte bulunan t�bbi hastal�klar ve onlar�n tedavisine yönelik yakla��mlar gözden geçirilir. Bunlar�n bilinmesi tan� konulmam�� olgularda önemlidir.

Zeka Gerili�inin Do�um Öncesinde Tan�nmas�:

Fetusun genotipik ve fenotipik özelliklerini incelemek ve bozukluklar� saptamak için yap�lan biyomedikal ara�t�rmalar son y�llarda artm��t�r. Zeka gerili�inden “korunma” �eklinde de tan�mlanabilen bu i�lemler genetik dan��manl��n alan�d�r.

Çocuk isteyenlerde en fazla kayg� veren dü�üncelerden birisi, çocuklar�n�n zeka gerisi olup olmayaca��d�r. Aile öyküsü, ki�isel öykü, klinik, aile üyeleri ile ilgili laboratuvar ve di�er tan� ara�t�rmalar� gebenin anormal bir fetusa sahip olup olmayaca��n� ortaya koyabilir. Mendelian geçi� örüntüsündeki bir bozuklu�un risk olu�turmas� gibi kromozom k�sal�klar�n�n saptanmas� olas�d�r. Örne�in, Tay-Sachs hastal�� ta��yan her iki ebeveyn %25 oran�nda bu bozuklu�u olan bir bebe�e sahip olacaklard�r. Down sendromlu bir çocu�a sahip olan ve karyotipleri de normal olan birçok ebeveynin gelecekteki di�er çocu�u %1 oran�nda bundan etkilenebilir. Bundan dolay� gebelikten önce ailelerin genetik dan��manl�k almalar� özürlü bir çocuklar�n�n olma olas�l��n� ortaya koyabilir.

Zeka gerili�ine neden olan etmenlerin do�um öncesinde tan�nmas� için kullan�lan yöntemler �unlard�r:

1. Ultrasonografi: Gebelik s�ras�nda yap�lan ultrasonografi ile fetustaki hidrosefali, mikrosefali, hidranensefali, holoprasensefali ve porensefali gibi beyin patolojileri ve serebellar vermis agenezisi (Joubert sendromu) gibi ciddi eksiklikler gösterilebilir. Ayr�ca, Down sendromu, Bourneville hastal�� (tubero skleroz), duodenum atrezisi-stenozu ve kardiyak rabdomiyotoma gibi sinir sisteminden ba�ka çe�itli doku anormalliklerinin saptanmas� da olas�d�r.

2. Amniyosentez: Gebeli�in 16’nc� haftas�nda transabdominal amniyosentez ile az miktardaki amniyon s�v�s�n�n aspirasyonu fetustaki bir sendromun, bozuklu�un veya hastal��n saptanmas�na olanak sa�lar. Bu i�lemin yap�lmas�ndaki en fazla gereksinim fetal kromozom k�sal��n�n olup olmad��n� anlamakt�r. Di�er gereksinimler ise aç�k bir nöral tüpün ve biyokimyasal olarak de�erlendirilebilen metabolizma hastal�klar�n�n saptanmas�d�r. Amniyotik s�v� örnekleri ile desoksiribonükleik asit (DNA) ara�t�rmalar� da yap�labilir. Örne�in, fenilketonürili bir fetus, fenilalanin hidroksilaz genindeki patolojinin saptanmas� ile anla��labilir.

3. Fetoskopi: Gebeli�in ikinci üç ay�nda, transabdominal yolla, fiber optik ayg�tlar kullan�larak fetusun d�� yap�s�n�n do�rudan gözlenmesi ve tan� amac�yla baz� dokulardan örnekler al�nmas� yöntemidir. Di�er inceleme yöntemlerinin daha güvenli ve etkin olmas�ndan dolay� fetoskopinin s�n�rl� uygulama alan� vard�r.

4. Korionik villus örnekleri: Vajinal ve servikal yolla, bazen de transabdominal olarak, birinci trimestrin sonuna do�ru korionik villus örneklerinin al�nmas� birçok fetal anormalliklerin tan�s�na olanak sa�lar. Zeka gerili�inde fetal karyotipin ve enzim eksikliklerinin saptanmas� amac�yla yap�l�r.

Birlikte Bulunan Engeller ve Psikiyatrik Bozukluklar (Hedef No:5)

Zeka gerili�i olan bir ki�i ayr�ca bir veya birden fazla fiziksel veya ruhsal bozukluk gösterirse buna “ço�ul engellilik” denir. Ço�ul engellilik e�itimsel, toplumsal ve i� uyumunda önemli etkiler yapar.

1. Fiziksel engeller:

a. Görme bozuklular�: Zeka gerili�i olanlar�n %10 kadar�nda görme bozukluklar� vard�r. Bu oran ileri zeka gerili�i olanlarda %15’e kadar artmaktad�r.

b. ��itme kayb�: Zeka gerili�i olan nüfusta yap�lan ara�t�rmalar %10-15 oran�nda i�itme sorunlar�n�n oldu�unu bildirmektedir. �leri derecede zeka gerili�i olanlar�n %80’inde, a��r zeka gerili�i olanlar�n %51’inde odiyometrik incelemelerin yap�lamad�� belirtilmektedir. Evok yan�tlar�n kullan�lmas� ile zeka gerili�i olanlar�n i�itmesi hakk�nda daha sa�l�kl� bilgiler elde edilebilir.

c. Konu�ma ve dil sorunlar�: Zeka gerili�i olanlarda çe�itli derecelerdeki konu�ma bozukluklar� %50 kadard�r. Bu oran i�itme güçlü�ü olanlardan 3-4 kat daha fazlad�r. Gecikmi� veya bozuk konu�ma %44, kekemelik %5 kadar bulunur. Sözel ileti�imi olmayanlar da %30 gibi yüksek orandad�r. Zeka gerili�i olan çocuklarda dil geli�imi iki yönden ele al�nabilir: Niceliksel görü�e göre, zeka gerili�i olan çocuklarda bili�sel olarak normal geli�en çocuklardaki gibi bir geli�im olmakla birlikte gecikme söz konusudur. Niteliksel görü�e göre ise, bu çocuklardaki dil geli�mesi yaln�z yava� de�il, ayk�r� bir gidi� göstermektedir. Dil, ileti�imi sa�layan kurallar bütünüdür. Dilbilgisi ses i�aretleri (fonoloji) kurallar�n�, söz dizimi (sentaks) kurallar�n�, anlambilim (semantik) kurallar�n� ve konu�mada ba�lant� (pragmatik) kurallar�n� içerir. Zeka gerili�i olan çocuklar normal çocuklara göre, özellikle söylem (artikulasyon) bozukluklar� gösterirler. Down sendromlu çocuklarda di�er etiyolojik gruplara göre daha s�k söylem, ses ve düzün (ritim) bozukluklar� vard�r. Zeka gerisi olan çocuklar normallere göre daha k�sa ve daha az karma��k tümceler kurarlar. Bundan dolay� bu çocuklar ileti�imde yeteri kadar aç�k olamazlar. Zeka gerili�i olan çocuklar soyut ifade etme güçlü�ü gösterdiklerinden daha fazla somut terimler kullan�rlar. Ancak bir çok çocukta soyut kavramlar ya� ile artar. Zeka gerili�i olan çocuklar normallerden daha az yüklem, daha çok isim kullan�rlar. E�itilebilir düzeyde zeka gerili�i olan çocuklar normal çocuklar gibi dinleyicilere uygun iletiler verebilirler. Bu çocuklarda konu�madaki ba�lant� en az eksiklik gösteren aland�r.

d. Epilepsi: Zeka gerili�i olanlarda epilepsinin epidemiyolojisi ile ilgili bilgiler k�s�tl�d�r. Bunun bir nedeni sözel ileti�imi olmayan a��r ve ileri derecede zeka gerili�i olanlarda epileptik nöbetleri epileptik olmayan davran��lardan ay�rmadaki güçlük, bir di�er nedeni de kendini yaralama, dönemsel sald�rganl�k, sakarl�k ve a��r� tepkisel davran��lar�n epileptik durum ile kar��mas�d�r. Bu güçlü�e kar��n, zeka gerili�i olanlarda olmayanlara göre daha s�k ve ileri derecede epileptik nöbetlerin oldu�u da gösterilmi�tir. Kurumlarda bak�lanlar�n %31’inde, kurum d��nda ya�ayanlar�n %15-18’inde epileptik nöbet öyküsünün oldu�u saptanm��t�r. Zeka bölümü azald�kça epilepsi riski de artar. Örne�in, normal nüfusta %0.7 olan epilepsi görülme s�kl�� hafif derece zeka gerili�i olanlarda %3-6, zeka bölümü 35-49 aras�nda olanlarda %23 ve zeka bölümü 20 nin alt�nda olanlarda ise %50 oran�ndad�r.

e. Serebral palsi: Serebral palsi ile zeka gerili�i ço�unlukla birlikte görülür. Serebral palsili çocuklar�n büyük k�sm�nda a��r ve ileri derece zeka gerili�i de bulunur. Serebral palsili olanlarda zeka gerili�i oran� %37’den %71’e kadar de�i�iklikler göstermektedir. Çe�itli ara�t�rmalar�n bir ortalamas�ndan söz edilecek olursa serebral palsili insanlar�n %45’inde ayn� zamanda zeka gerili�i de vard�r.

2. Ruhsal engeller:

Zeka gerili�i, uyum sorunu olan bu ki�ilerin sorunlar�yla ba�a ç�kma yetene�ini azaltt��ndan ruhsal bozukluklar�n riskinde bir art��a neden olmaktad�r. Zeka gerili�i olanlarda ruhsal bozukluklar�n gerçek da��l�m� iyi bilinmemekle birlikte %27’den %71’a kadar de�i�im gösterdi�i belirtilmektedir. Belki de bunun nedeni, bu hastalardaki ruhsal bozukluklar�n tan�nmas�ndaki güçlüktür. Zeka gerili�i olanlar toplumun isteklerini yerine getirmede zorlan�rlar. Duygusal çat��malar� çözmek için bili�sel yetenekleri azd�r ve yarg�lamalar� bozuktur. Toplum sorgulamas� yöntemi ile yap�lan ara�t�rmalar, zeka gerili�i olan çocuklar�n %20-35’inde baz� ruhsal bozuklular�n oldu�unu ortaya koymu�tur. Ruhsal bozukluklar ile yap�sal beyin hasar� ve epilepsi aras�nda anlaml� ili�kilerin oldu�u gösterilmi�tir. Zeka bölümleri normal olan, fakat yap�sal beyin hasar� olmay�p yaln�z epilepsileri olan çocuklarda ruhsal bozukluk s�kl�� %28.6; epilepsisi olmayan fakat yap�sal beyin hasar� olanlarda %37.5; her ikisi de bulunan çocuklarda %58.3’tür. Bu bulgular, yap�sal beyin hasar� ve epilepsinin ruhsal bozukluk meydana getirmede birikerek artan bir etki yapt��n� göstermektedir.

a. Psikotik bozukluklar: Birçok yazar, psikozlara, zeka gerili�i olanlar�n normallerden daha yatk�n oldu�unda birle�irler. Zeka gerili�i olanlarda psikozlar�n görülme s�kl�� %3-12 kadard�r. �izofreni, zeka gerili�i olanlarda en s�k rastlanan psikozdur. Paranoid bozukluklar�n da az görüldü�ü bildirilmektedir. Zeka gerili�inde tek kutuplu depresyonun seyrek görüldü�ü ile ilgili genel bir kan� vard�r. Yaz�nda iki kutuplu duygulan�m bozukluklar�n�n bunlardan daha fazla görüldü�ü yer almaktad�r.

Hafif derecede zeka gerili�i olan ve sözel ileti�imi iyi olan bireylerde �izofreni tan�s� konulmas�, zeka gerili�i olmayanlardan farkl� de�ildir. Fakat ileri derecede zeka gerili�i olanlarda tan� koymak zordur. Belirtilerin zeka gerili�ine mi, yoksa psikoz belirtisine mi ait oldu�unu belirlemek güçtür. Belirgin dezorganize davran��lar ve negatif belirtiler var ise, premorbidden belirgin farkl�l�k gözleniyorsa ba�ka türlü adland�r�lamayan (BTA) psikotik bozukluk tan�s� konabilir. Hayali arkada� ile konu�malar i�itsel san�lar ile kar��t�r�lmamal�d�r.

b. Nevrotik bozukluklar: Zeka gerili�i olanlarda nevrotik bozukluklar�n görülme s�kl�� %4-6 kadard�r. Bu oran genel nüfustaki orandan daha fazlad�r. Hafif ve orta derecede zeka gerili�inde konversiyon bozuklu�u en s�k görülendir. Di�erleri anksiyete tepkileri, obsesif-kompulsif ve fobik bozukluklard�r. Distimik bozukluk da normallerden daha fazla görülür. Çe�itli düzeylerde zeka gerili�i olan 110 ki�i üzerinde yap�lm�� olan bir çal��mada ise anksiyete bozukluklar�n�n �izofreni, depresyon, ki�ilik bozukluklar�, uyum bozukluklar� ve organik beyin sendromundan daha az görüldü�ü bulunmu�tur.

c. Ki�ilik bozukluklar�: Yaz�nda, zeka gerili�i olanlardaki antisosyal, pasif-agresif ve ba��ml� ki�ilik bozukluklar�ndan çok az söz edilmektedir. Az say�daki bu ara�t�rmalarda ki�ilik bozukluklar�n�n %25 gibi yüksek bir oranda oldu�u bildirilir. Suçlular aras�nda yap�lan çe�itli ara�t�rmalarda ise zeka gerili�i oran� %0.5 ile %55 aras�nda bulunmu�tur. Zeka gerili�i olanlar�n en fazla i�ledikleri suçlar homosid ve cinsel suçlard�r. Ancak, bu insanlar�n daha çok sosyoekonomik düzeyi dü�ük kesimden geldi�i ve hapishanelere orant�s�z bir �ekilde da��ld�� dü�ünülmektedir.

Zeka gerili�i olanlarda intihar s�kl�� hakk�nda yeterli bilgiler yoktur. Bu insanlar�n alkol ve madde kötüye kullan�m� hakk�nda da az �eyler bilinmektedir.

Zeka gerili�i olanlar aras�nda ya�am olaylar�na ba�l� olarak kendine yönelik zararl� davran��lar (self-mutilasyon), ki�iye ve mala yönelik fiziksel sald�r�lar di�er ruhsal bozuklu�u olanlara göre anlaml� düzeyde farkl� bulunmu�tur. A��r ve ileri derece zeka gerili�i olan 251 deneklik bir grupta kendini yaralama davran�� %36, sald�rganl�k %30, ajitasyon %13, hiperaktivite %10 ve di�er davran�� bozukluklar� %47 olarak saptanm��t�r.

d. Çocuklu�un psikiyatrik bozukluklar�: Yayg�n geli�imsel bozuklu�u olan çocuklar�n ço�u ayn� zaman da zeka gerili�ine sahiptir. Otistik bozuklu�u olan çocuklar�n %75’i zeka gerili�i kriterlerini kar��lar. Otistik bozuklukta kar��l�kl� sosyal etkile�imde ve sözel-sözel olmayan sosyal ileti�imde önemli derecede bir bozulma vard�r. Buna kar��n zeka gerili�i olan çocuklar�n kar��l�kl� sosyal etkile�imlerinde önemli bir bozulma yoktur, sosyal ileti�ime girerler, geli�im düzeylerine uygun olarak sözel veya sözel olmayan (göz temas�, jestler gibi) ileti�im kurarlar. Ancak ileri derecede zeka gerili�i olanlar; yetersiz dil becerilerinin olmas�, kendini uyar�c� davran��lar�n�n olmas� ve sosyal becerilerinde önemli derecede bozulma nedeniyle yanl��l�kla yayg�n geli�imsel bozukluk tan�s� alabilirler. Bu �artlarda yanl�� pozitifli�i azaltmak amac�yla DSM-IV kriterleri modifiye edilmi�tir. Geli�im düzeyini dü�ünerek, sosyal becerilerde anlaml� derecede bozulma olmayan bireylerde YGB tan�s� konulmaktan kaç�n�lmal�d�r.

Zeka gerili�i olan bireylerde, dikkat eksikli�i ve a��r� hareketlilik psikiyatriye müracaat�n s�k nedenleri aras�ndad�r. Bu populasyonda dikkat eksikli�i hiperaktivite bozuklu�u (DEHB) nun yayg�nl�� normal populasyona benzer olup, tahminen %4-11 aras�ndad�r. DEHB formal tan�s� DSM-IV kriterlerini tam kar��l�yorsa konmamal�d�r. DEHB tan�s� birçok bilgi vericiden al�nan gözlenebilen davran��a dayan�r. DEHB ilaç yan etkisinden veya okulda çocuktan beklentinin yüksek olmas� gibi duruma özgün dikkatsizlikten ay�rt edilmelidir. Çocu�un kurallara uymamas�, sosyal kurallar� anlama ve kar��t ileti�im geli�tirme becerilerindeki yetersizlikle ili�kili olabilir.

Hafif derecede zeka gerili�i olan çocuk ve ergenlerde davran�m bozuklu�u yayg�nl�� %33 olarak bildirilmi�tir. Zeka gerili�i olan bireyler s�kl�kla uyumsuzluk ve bak�m verenin yönergelerine uymama nedeniyle getirilirler. Davran�m bozuklu�u ve kar��t olma bozuklu�u ki�inin �artlar�na, sosyal kurallar� anlama yetisine ve kar��t ileti�im becerilerine göre de�erlendirilmelidir.

Zeka gerili�i olan çocuklar aras�nda stereotipik davran��lara, kendine zarar verici davran��lara ve pika gibi yeme bozukluklar�na da s�k rastlan�r.

Zeka Gerili�inin �zlenmesi ve Tedavisi (Hedef No:6)

Dünyada h�zla geli�en tan� yöntemleri ve tedavi olanaklar� zeka gerili�i olanlar�n ya�amlar�n� art�rmaktad�r. Tan� ne kadar erken konulursa o kadar çok �ey yap�labilir. Do�umsal kapak hastal�� veya septal defekti olanlara kalb cerrahisi, kraniyostenozu olanlara beyin cerrahisi giri�imleri uygulanabilir. Kernikterusta kan�n de�i�tirilmesi, fenilketonüri ve galaktosemide özel diyet, Hurler hastal��nda veya piridoksin eksikli�ine ba�l� epilepsilerde özel vitaminler, çe�itli hipoglisemilerde hormonlar ve glikoz perfüzyonlar� zeka gerili�i olas�l��n� azaltan önlemlerdir. Tay-Sachs hastal�� ve çe�itlerinde genetik mühendisli�i ve enzim tedavisi günceldir. Zeka gerili�i olanlara daha iyi bak�m�n sunulmas�, e�itimlerindeki veya ö�retimlerindeki kalitenin art�r�lmas� ve davran�� tedavisi onlar�n gelece�ini olumlu etkiler. Do�um ko�ullar�n�n iyile�tirilmesi ve bebe�in komplikasyonsuz do�mas� için önlemlerin al�nmas� zeka gerili�i olas�l��n� azalt�r. Fetustaki sorunlar�n görüntülenmesi ve amniyosentez ile incelenmesi yararl� koruyucu giri�imlerdir. Gebelik s�ras�nda kullan�lan t�bbi ilaçlar�n erken ve geç etkilerini izleme veya böyle nedenleri olan annelerin bebekleri meme ile beslememesini sa�lama da di�er önlemlerdir.

Do�um sonras�nda an�msanmas� gereken, bebe�in beklenen geli�im düzeyinde olmas�d�r. Bunun ya�amsal önemi vard�r. Bebe�in ba� çevresinin ölçülmesi, iskelet, endokrin ve dola��m sistemlerinin incelenmesi, fenilketonüri ve di�er i�levsel bozukluklar�n tan�nmas� gerekir. Do�umdan birkaç hafta sonra Moro refleksi, tutma refleksi ve emme refleksi ile kendili�inden olan hareketler s�nanmal�d�r. Bebe�in i�itme ve görme yan�tlar�, göz hareketleri ve gözleri odakla�t�rmas�, tonik boyun refleksi, gülmesi, ba��n� tutmas� ve ses ç�kartmas� geli�menin iyi oldu�unu gösterir. Oturma, nesneleri kavrama ve destekle yürüme genellikle 12 aydan önce olur. Ya�a uygun olmayan bir davran�� daha fazla dikkati ve izlemeyi gerektirir.

Zeka gerili�i olan bireylerdeki psikiyatrik bozukluklar�n tedavisi zeka gerili�i olmayan hastalardan farkl� de�ildir. Fakat hastan�n geli�im düzeyine uygun olarak gerekirse teknikler modifiye edilir. T�bbi, davran��sal ve e�itim giri�imleri e�güdümlü olarak yap�lmal�d�r.

Zeka gerili�inde y�k�c� davran��lar�n farmakolojik tedavisi:

Zeka gerili�i olanlarda d��ar�ya veya kendine yönelik sald�rgan davran��lar yönetilmesi güç klinik sorunlar yaratabilir. Zeka gerili�i olan bireylerde psikotrop ilaç kullan�m�n�n en gerekli oldu�u durum y�k�c� davran��lard�r. Y�k�c� davran��lar�n en yayg�n gözlenen üç tipi:

1. Kendine zarar verici davran��lar

2. Stereotipik (tekrarlay�c�) davran��lar

3. Agresyon (sald�rganl�k).

Nöroleptikler: Y�k�c� davran��lar�n tedavisinde en yayg�n olarak nöroleptikler kullan�lmaktad�r. En fazla kullan�lanlar tiyoridazin, klorpromazin ve risperidondur. Tiyoridazinin günlük 2.5 mg/kg’l�k dozlar� kendini yaralama davran��n�, günlük 5.9 mg/kg’l�k dozlar� da sald�rganl�� azaltmada yeterli bulunmu�tur. Risperidonun günlük 0.5-2 mg’l�k dozlar� da etkilidir. Haloperidol gibi butirofenonlar da oldukça s�k kullan�lmaktad�r. Zeka gerili�i olan çocuklarda günlük 0.05 mg/kg’l�k haloperidol dozu sald�rganl�� kontrol edebilir. Geç diskinezi, uzun süre nöroleptik kullananlarda ortaya ç�kt�� bilinen ciddi bir yan etkidir. Yeni olgular�n görülmesi %15 kadard�r. Gençlerde ve orta ya�takilerde daha az görülür. Zeka gerili�i olanlarda geç diskinezi riski beyin hasar�n�n s�kl��ndan dolay� artabilir. Ayr�ca birlikte epilepsinin bulunmas� dü�ük potensli nöroleptiklerin kullan�m�n� güçle�tirir. Dü�ük etkili nöroleptikler yüksek dozlarda kullan�ld��nda kornea ve lenste matla�malar olabilir. Bu nedenle yüksek dozda tiyoridazin ve klorpromazin kullanan hastalar�n y�ll�k göz muayenelerinin yap�lmas� gerekir.

Zeka gerili�i olan hastalarda tedavinin temelini davran�� de�i�tirme ve günlük ya�ant�daki etkinlikleri normal bir duruma getirme olu�turur. Nöroleptikler sald�rganl��n ve kendini yaralama davran��n�n kontrolünde önemli sonuçlar vermekle birlikte bu, hastalar�n etkin davran�� tedavisi programlar�n� engelleyebilir.

Son y�llarda ayn� amaçla atipik nöroleptikler kullan�lmaya ba�lanm��t�r. Risperidon, olanzapin gibi atipik nöroleptiklerin akut yan etkileri ve geç diskinezi etkileri daha nadirdir. Fakat kilo alma sorunu en s�k gözlenen yan etkidir.

Benzodiazepinler: Benzodiazepinlerin zeka gerili�i olanlardaki sald�rganl�� kontrol etmelerinin rolü aç�k olarak bilinmemektedir. Fakat iki yönden yararl� i�levleri oldu�u dü�ünülür. Birincisi, organik nedene ba�lanamayan sald�rgan davran��lardaki yüksek kayg� düzeylerine etkilidirler. �kincisi, sald�rgan davran��lara neden olan nöronal de�arjlarla karakterize episodik davran�� bozukluklar�n� kontrol ederler. Episodik davran�� bozukluklar� olan hastalardaki sald�rganl�k belirtilerini gidermek için klorazepat, diazepam, oksazepam, klonazepam ve triazolam gibi benzodiazepinler a��z yoluyla verilebilir. Parenteral preanestetik bir madde olarak kullan�lan midazolam da bir benzodiazepin türevidir ve sald�rgan davran��lar� k�sa sürede kontrol eder. Elektroensefalografik anormalliklerin oldu�u durumlarda difenilhidantoin, karbamazepin, pirimidon ve valproik asit gibi antikonvulsanlar seçilmesi gereken ilaçlar olmal�d�r. Benzodiazepinler bazen de sald�rganl�� ayk�r� bir �ekilde art�rabilirler. Sald�rganl�ktaki böyle bir art�� doza ba�l� olabilir ve kayg� gidermekten ba��ms�z oldu�u dü�ünülür. Di� tedavisi ve di�er prosedürlerde tedavi öncesi kullan�lan sedatif-hipnotik ilaçlar kullan�m� sonucu stereotipisi ve kendine zarar verici davran��lar� olan zeka gerili�i olan bireylerin 2/3’ünde paradoksal tepkiler gözlenmi�tir.

Lityum: Duygulan�m bozuklu�unun oldu�u zeka gerili�inde lityum tedavisi sald�rganl�� hafifletebilir. Duygulan�m bozuklu�u olmayan birçok hastada da lityum ile sald�rganl�k ve kendini yaralama davran�� ba�ar� ile tedavi edilmektedir. Lityum tedavisine iyi yan�t veren zeka gerili�i olan eri�kinler haftada birden az sald�rganl�k epizodu, a��r� hareketlilik, stereotipik davran��lar, epilepsi öyküsü olanlar ve kad�nlard�r. Sosyal çekilme gösteren ve seyrek sald�rganl�k patlamalar� olan erkekler lityum tedavisinden daha az yararlanmaktad�r. Lityum tedavisine uygunluk gösteren zeka gerili�i için di�er ölçütler de hastalar�n uyaranlara a��r� duyarl� olmas�, uyaranlar�n anlam�n� de�erlendirememeleri ve öfkelerinin azalt�lmas�nda ba�ar�l� olamamalar�d�r. Organik bir patolojinin belirlendi�i zeka gerili�inde lityumun nörotoksik etkileri görülebilir. Epileptik bozuklu�u olanlarda ve temporal lobda dalga-diken hareketi gösterilenlerde lityum epileptiform anomalilerde art��a neden olabilir. Ancak, antikonvulsan tedavi alt�nda olup da tedavi edici düzeyde lityum kullanan hastalarda sald�rganl��n azald�� bildirilmektedir.

Karbamazepin: Bir antikonvulsan ve antimanik ajan olan karbamazepin daha çok subkortikal bölgelere etkilidir. Temporal lob epilepsisi olan hastalarda sald�rganl�k nöbetlerinin erken ya�ta ba�lamas� erkek cinsiyetiyle, dü�ük zeka bölümüyle, dü�ük toplumsal kesimden gelmeyle ve epileptik oda��n dominant hemisferde olmas�yla yak�ndan ilgilidir. Limbik bölgeyle ilgili nöbetlerde de karbamazepin seçilebilecek bir ilaçt�r.

Trisiklik antidepresanlar: Günlük 10-75 mg gibi küçük dozlardaki trisiklikler a��r ve ileri derecede zeka gerili�i olan hastalar�n davran��lar�nda ve dikkat sürelerinde etkin bir düzelme meydana getirir. �mipramine yan�t vermeyenlerde amitriptilin veya aksi denenebilir.

Hidroksitriptofan: Lesch-Nyhan, hipoksanten guanin fosforibosil transferaz enziminin yoklu�u ile belirli kal�tsal bir hastal�kt�r. Bu hastalarda allopurinol ile kontrol edilen metabolik sorunlarla birlikte nörolojik ve davran��sal bozukluklar da vard�r. Bunlardaki sald�rganl��n ve kendini yaralama davran��lar�n�n serotonin prekürsörü olan 5-hidroksitriptofan ile azald�� ve hidroksitriptofan�n karbidopa ile kar��m�yla da iyi sonuçlar�n al�nd�� bildirilmektedir.

Opiat antagonistleri: Zeka gerili�i olanlarda trimopam�n sald�rganl�� ve kendini yaralamay� tiyoridazinden daha iyi kontrol etti�i bulunmu�tur. Ancak trimopam�n toksik etkisi nedeniyle ileri klinik çal��malar yap�lamam��t�r. Gama melatonini uyar�c� hormon, melatonin ve nalokson gibi opiat antogonistleri üzerindeki çal��malar devam etmektedir. Kendini yaralama davran��n�n ve otizm belirtilerinin beyindeki baz� opioid sistemlerdeki a��r� etkinlikten oldu�u varsay�lmaktad�r. Bu nedenle zeka gerili�i olanlardaki kendini yaralama davran�� ile otizm tedavisinde naltreksonun etkinli�i ve güvenirli�i ara�t�r�lmaktad�r. Ümit verici sonuçlar�n yan� s�ra naltrekson tedavisinin otizmde ve kendini yaralama davran�� olanlarda ba�ar�s�z oldu�unu bildiren çal��malar da vard�r.

Sonuç olarak, zeka gerili�indeki sald�rganl�k ve kendini yaralama davran��lar� için hiçbir özel farmakolojik tedavi yoktur. Uygulanacak olan farmakolojik tedavi belirtilere yönelik olmal�, anormal davran�� kontrol etmeyi ve davran�� de�i�tirme programlar�n� desteklemeyi amaçlamal�d�r.

Zeka gerili�inde psikoterapi:

Zeka gerili�i olanlar günlük ya�am�n getirdi�i streslerle ba� edebilmek için yeterli ego kaynaklar�na sahip olmad�klar�ndan birçok duygusal bozukluklara yatk�nd�rlar. Bu konudaki tedavi gereksinimleri artmas�na kar��n zeka gerili�i olanlarla psikoterapi uygulamalar� azd�r. Bunun nedenleri �u �ekilde s�ralanabilir: “Zeka gerili�i olanlar zorluklar�n daha az fark�ndad�rlar ve yard�m istemek için yeteri kadar güdülenmeleri yoktur. Dü�ük zeka düzeyi davran��n de�i�tirilmesi gerekti�ini anlamaya engeldir. Zeka gerili�i olanlarda dürtü kontrolü ve kendilerinde güvenin geli�mesi için ego gücü zay�ft�r. Bu hastalarda belirli bir sonuca ula�mak için çok fazla çaba gerekir. Psikoterapistler zeka gerili�i olanlar� anlamakta yetersizdirler. Terapist ile hasta aras�nda anlam çat��malar� ortaya ç�kar.” Ancak birçok iyi çal��ma, bu dü�üncelerin ço�unu do�rulamamaktad�r. Dü�ük zeka bölümü olanlar�n psikoterapiden son derece yararland��n� aktaran olgu bildirimleri vard�r.

Davran�� tedavisi:

Zeka gerili�i olanlar�n % 96's�n� olu�turan hafif ve orta gruplarda davran��sal giri�imler son derece etkilidir. Zeka gerili�i olanlara uygulanan davran�� tedavisinin amac� ruhsal bozuklu�u tedavi etmek de�il, yetenek eksikliklerinin bulundu�u kendilik kontrolü, sosyal beceriler ve e�itim sorunlar� gibi alanlardaki uyumu kolayla�t�rmakt�r. Kendilik kontrolü sorunlar� uyar�lm�� nitelikteki davran��lar�n düzeltilmesini, olumlu davran��lar�n peki�tirilmesini ve stereotipilerin azalt�lmas�n� amaçlayan tekniklerle tedavi edilir. Bazen edimsel ko�ulland�rma yöntemi de kullan�l�r. �stenmeyen davran��lar� etkin bir �ekilde azaltan cezaland�rma ise en son ba�vurulacak yoldur. Davran�� tedavisi ile sosyal yeteneklerde, özellikle ileti�im ve günlük ya�am yeteneklerinde belirgin düzelmeler sa�lan�r. Genel olarak peki�tirme teknikleri anlat�m dilinin geli�mesinde, yönergeleri anlamada ve izlemede, temel ki�isel ve ev içi ya�am becerilerin kazan�lmas�nda olumlu sonuçlar verir. Davran��sal giri�imlerin uygulanmas�yla akademik performansta da art�� görülür.

g. Uygulama: WISC-R Zeka testinin k�saca tan�t�lmas�.

�. Özet: (3 Dakika)

Zeka gerili�i tan�s� için bireyin standart zeka testleri ile zeka bölümünün 70 puan alt�nda olmas� ve 18 ya� öncesinde ba�lamas� gereklidir. Zeka gerili�inin önlenmesi için giri�imlerde bulunulmas� ve annenin gebeli�i s�ras�nda ortaya ç�kan hastal�klar�n tedavisi önemlidir. Bu çocuklar�n tedavisinde özel e�itim çok önemli yer tutar.

h. De�erlendirme: (5 Dakika)

1. Zeka gerili�i tan�s� nas�l konulur?

2. Zeka gerili�inin zeka puanlar�na göre düzeyleri nelerdir.?

3. Zeka gerili�ine neden olan en s�k genetik nedenler nelerdir?

4. Önlenebilir zeka gerilikleri nelerdir?

5. Zeka gerili�inde y�k�c� davran��lar nelerdir?

6. Do�um öncesinde zeka gerili�ine neden olan hastal�klar�na tan�s� için ne gibi yöntemler uygulanmaktad�r?

7. Zeka gerili�inde y�k�c� davran��lar�n tedavisinde en s�k hangi ilaçlar kullan�lmaktad�r

Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

T�rk Sinemas� (ye�il�am) Tarihi Geli�imi

11.6.2009 �

Türkiye’de ilk film gösterimi, Bertrand adl� bir Frans�z�n II.Abdülhamit zaman�nda, 1896’da, Saray’da yapt�� gösterimler ile ba�lam��t�r. Daha sonralar� Frans�z firmas� Pathe’nin temsilcisi Romanya uyruklu Sigmund Weinberg’in yard�mlar�yla Beyo�lu yak�nlar�nda halka film gösterilmi�tir. Bu filmler genellikle k�sa metrajl� belge ve güldürü filmleriydiler. Weinberg, halk�n sinemaya gösterdi�i ilgiden dolay�, 1908’de, Türkiye’deki ilk sinema olan Pathe Sinemas�’n� yapt�rm��t�r.
�lk Türk sinema gösterimi Cevat Boyer ile Murat Bey’in �ehzadeba��’ nda 19 Mart 1908 de ba�latt�� gösterimdir.
Daha sonralar� �akir Seden ile Fuat Uzkinay, Türk sinemas�n�n aç�l��n� 6 Temmuz 1910’da gerçekle�tirirler.
Birinci Dünya Sava��’nda yedek subay olan Fuat Uzkinay, 14 Kas�m 1914'te Türk sinema tarihinin ilk belgesel filmini çeker. “ Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Y�k�l��” ad� verilen belgesel film 150 metre uzunlu�unda ve �TÜ ar�ivindedir. Daha sonra, Ordu Sinema Dairesi Ba�kanl��'na getirilen Fuat Uzkinay, konulu Türk film çekimlerini de 1918’den sonra yürütmü�tür.
�stiklal Harbi y�llar�nda birkaç senaryolu film yap�lm��sa da Türk sinemas� Muhsin Ertu�rul ve Kemal Film ile firmala��r.
Ate�ten Gömlek
Leblebici Horhor
K�z Kulesinde Bir Facia
Sözde K�zlar
Ankara Postas�
Kar�m Beni Aldat�rsa
Fena Yol
Aysel Batakl� Dam�n K�z�
Faruk Kenç ile bilimsel bir tarz geli�tiren Türk sinemas� “Y�lmaz Ali ve Dertli P�nar”filmleri ile yeni bir a�ama kaydeder.
Baha Gelenbevi’nin “Deniz K�z� ” adl� filmi ile �adan Kamil’in filmleri, Türk Tiyatrosunu sinema ile birle�tirir.
1934’ten sonra Vedat Örfi Bengü'nün M�s�r'a giderek bu ülke sinemas�n�n ilk örneklerini vermesi, bizde de melodram�n yerle�mesinde etkili olmu�tur. Türk sinema izleyicisinin be�enisi melodrama dönük oldu�undan, yönetmenler de h�zla M�s�r filmlerinin uyarlamalar�n� çekmeye ba�lam��lard�r.
Muhsin Ertu�rul'un yönetti�i "Allah'�n Cenneti" adl� filmi türünün en iyi a�k melodram�d�r ve sonraki y�llarda bol bol kar��la�aca��m�z �ark�c� melodramlar�n�n ilk örne�ini olu�turur.
1950'li y�llardan sonra, Türk sinemas�nda "Tiyatrocular Dönemi" nden kademe kademe "Sinemac�lar Dönemi" ne geçi� ya�anm��t�r. Bu y�llarda sinemaya toplumsal konular�n yan�nda a��rl�kl� olarak melodramlar yer al�r.
1960'l� y�llarda sinemaya, melodram formuna ba�l�, çocuk kahramanlar�n rol ald�� "Sezercik", "Ömercik", "Ay�ecik" filmleri eklenmi�tir.
Arabesk tarz�n temellerinin at�ld�� fakirlik, sakatl�k, kar��l�ks�z a�klar, kader kurbanlar� vb. dramatik Türk ekolünü yaratm�� ve senaryolar ayn� üslup ve konular� y�llarca i�lemi�lerdir.
K�sa zamanda ticari kayg�lar sinemasal ö�elerin önünü kesmi�, ayn� tür filmlerde ayn� oyuncular kamera kar��s�na geçmi�tir. Hatta ayn� senaryolar, dönemin gözde oyuncular�yla defalarca yinelenmi�tir.
TÜRK S�NEMASINDA MELODRAMLARDAN SEÇMELER
FARUK KENÇ
Dertli P�nar - 1943
Hayat�m� Mahveden Kad�n - 1955
Kaybolan Gençlik - 1955
ÖMER LÜTF� AKAD
Vurun Kahpeye - 1949
Öldüren �ehir - 1954
Karde� Kur�unu - 1955
Beyaz Mendil - 1955
Meçhul Kad�n - 1955
Kalbimin �ark�s� - 1955
Meyhanecinin K�z� - 1958
Yaln�zlar R�ht�m� - 1959
Vesikal� Yârim - 1968
Kader Böyle �stedi - 1968
Seninle Ölmek �stiyorum - 1969
Rüya Gibi - 1971
Bir Teselli Ver - 1971
Mah�ere Kadar - 1971
Vah�i Çiçek - 1971
Esir Hayat - 1974
MUHS�N ERTU�RUL
�stanbul'da Bir Facia-i A�k - 1922
�stanbul Sokaklar�nda - 1931
Aysel Batakl� Dam�n K�z� - 1934
Allah'�n Cenneti - 1939
�ehvet Kurban� - 1940
Kahveci Güzeli - 1941
Hal�c� K�z - 1953
MUHARREM GÜRSES
Zeynep'in Gözya�lar� - 1952
�htiras Kurbanlar� - 1953
Günah Kad�n� - 1953
Bir �oförün Hayat� - 1954
Gülmeyen Yüzler - 1955
Sazl� Dam�n Kahpesi - 1956
Yayla Güzeli - 1956
Yetimler Ah� - 1956
Günah KöPage Rankingüsü - 1956
Öldürdü�üm Sevgili - 1956
Yavrular�m�n Katili - 1957
Allah Korkusu - 1958
Bana Gönül Ba�lama - 1958
Yavrum �çin - 1958
Sokak �ark�c�s� - 1959
�ehvet Uçurumu - 1959
Bahar�n Gülleri Açt� - 1961
Gönlüm Yaral� - 1961
Sokak Kedisi - 1969
MET�N ERKSAN
Ölmü� Bir Kad�n�n Evrak-� Metrukes - 1956
Hicran Yaras� - 1959
Sevmek Zaman� - 1965
Ölmeyen A�k - 1966
Ayr�lsak da Beraberiz - 1967
Sevenler Ölmez - 1970
Feride - 1971
Hicran - 1971
Makber - 1971
Sensiz Ya�ayamam - 1977
MEMDUH ÜN
Yetim Yavrular - 1955
Çoban K�z� - 1958
Üç Arkada� - 1958
K�r�k Çanaklar - 1960
Güne� Do�mas�n - 1961
Bo� Yuva - 1961
Akasyalar Açarken - 1962
A�açlar Ayakta Ölür - 1964
Namusum �çin - 1965
Vah�i Sevda - 1966
Son Gece - 1967
Yaprak Dökümü - 1967
�lk ve Son - 1968
Gönülden Yaral�lar - 1973
Birtanem - 1977
Cevriyem - 1978
HAL�T REF��
Yasak A�k - 1961
Gurbet Ku�lar� - 1964
Can�m Sana Feda - 1965
K�r�k Hayatlar - 1965
A�k F�rt�nas� - 1972
ERTEM E��LMEZ
Senede Bir Gün - 1965
Seni Seviyorum - 1966
Seni Bekleyece�im - 1966
Ölünceye Kadar - 1967
Ya�l� Gözler - 1967
Sevemez Kimse Seni - 1968
Kalbimin Efendisi - 1970
Son H�çk�r�k - 1971
Yalanc� Yarim - 1973
ERTEM GÖREÇ
Kanl� Sevda - 1960
Ayr�lan Yollar - 1964
Ac� Günler - 1967
Affet Beni - 1967
Dü�man A��klar - 1967
Kanl� Hayat - 1967
Aln�m�n Kara Yaz�s� - 1968
A�k�m Günah�md�r - 1968
Sabahs�z Geceler - 1968
Son Hat�ra - 1968
Son Vurgun - 1968
�afak Sökmesin - 1968
Sahipsizler - 1974
Sevmek - 1974
Analar Ölmez - 1976
ÜLKÜ ERAKALIN
Bütün Suçumuz Sevmek - 1963
Çal�nan A�k - 1963
Gecelerin Kad�n� - 1964
Gözleri Ömre Bedel - 1964
Da� Çiçe�i - 1965
Dudaktan Kalbe - 1965
Hayat�m�n Kad�n� - 1965
Ölüme Kadar - 1965
Veda Busesi - 1965
Yabanc� Olduk �imdi - 1965
Y�ld�zlar�n Alt�nda - 1965
Ayr�l�k �ark�s� - 1966
Ömrümce A�lad�m - 1967
Kad�n Severse - 1968
Ölmü� Bir Kad�n�n Mektuplar� - 1969
Beklenen �ark� - 1971
Elbet Bir Gün Bulu�aca��z - 1973
Silemezler Gönlümden - 1974
Ben Sana Mecburum - 1976
Ald�rma Gönül - 1978
TALAT ARTEMEL
Sonsuz Ac� - 1946
Sönen Rüya - 1948
MEHMET ASLAN
Bir Gönül Oyunu - 1965
�oför Parças� - 1967
Yaral� Ku� - 1967
Agora Meyhanesi - 1968
Bin Defa Ölürüm - 1969
Bir �ark�s�n Sen - 1969
K�skan�r�m Seni - 1970
All� Turnam - 1971
A�ka Susayanlar - 1972
Tanr�m Beni Ba�tan Yarat - 1974
A�k Mahkumlar� - 1976
CÜNEYT ARKIN
Sevgili O�lum - 1977
Küsküm Çiçek - 1979
Üç Sevgili - 1979
Rüzgâr - 1980
NATUK BAYTAN
A�klar�n En Güzeli - 1964
Affedilmeyen Günah - 1965
S�rt�mdaki B�çak - 1965
Ömür Boyu - 1969
Ac� Yudum - 1972
Yuvas�z Ku�lar - 1978
Son Sabah - 1978
VEDAT ÖRF� BENGÜ
Günah�m - 1948
S�zlayan Kalp - 1948
Kapanan Gözler - 1950
Allah'tan Bul - 1952
MEHMET D�NLER
A�k�nla Divaneyim - 1967
Kara Duvakl� Gelin - 1967
Yar�n Çok Geç Olacak - 1967
A�la Gözlerim - 1968
Sana Dönmeyece�im - 1969
Sonbahar Rüzgârlar� - 1969
Tatl� Sevgilim - 1969
Hayat�m Senindir - 1971
Solan Bir Yaprak Gibi - 1971
Unutama Beni - 1974
SÜREYYA DURU
A�k ve �ntikam - 1965
Sevgim ve Gururum - 1965
Ömrümce Unutamad�m - 1971
ORHAN ELMAS
Hayat�m Sana Feda - 1959
Bir Yaz Ya�muru - 1960
Bir Bahar Ak�am� - 1961
Yaln�zlar �çin - 1962
�çimdeki Alev - 1966
Ad�n� Anmayaca��m - 1971
Ya�mur - 1971
Feryat - 1972
Kara Sevda - 1973
Sensiz Ya�anmaz - 1974
Bitmeyen �ark� - 1976
A�k�n Gözya�lar� - 1978
SIRRI GÜLTEK�N
Son �ark� - 1954
Dertli Gönül - 1957
Son Nefes - 1958
A�lama Sevgilim - 1962
A�k Güzeldir - 1962
Fakir Bir K�z Sevdim - 1966
Bir Annenin Gözya�lar� - 1967
Y�k�lan Gurur - 1967
SEYF� HAVAER�
Damga - 1948
Gönülden Yaral�lar - 1949
Sabahs�z Geceler - 1952
Sevda Sahilleri - 1955
Izd�rap Kas�rgas� - 1955
Ac� Sevda - 1958
Gönülden A�layanlar - 1958
Bir Yavrunun Gözya�lar� - 1960
TÜRKER �NANO�LU
Senden Ayr� Ya�ayamam - 1960
�afakta Bulu�al�m - 1961
Kalp Yaras� - 1961
Belki Bir Sabah Geleceksin - 1962
Ac� Tesadüf - 1966
Bar K�z� - 1966
Ayr�l�k Saati - 1967
Arkada��m�n A�k�s�n - 1968
A�ka Tövbe - 1968
Benim de Kalbim Var - 1968
Son Mektup - 1969
Fadime Cambazhane Gülü - 1970
REMZ� JÖNTÜRK
Göklerdeki Sevgili - 1966
Yaral� Kalp - 1969
SAFA ÖNAL
�nleyen Na�meler - 1969
A�layan Melek - 1970
Bu�ulu Gözler - 1970
Ölünceye Kadar - 1970
Bir Genç K�z�n Roman� - 1971
OKSAL PEKMEZO�LU
A�k�m ve Günah�m - 1963
Nemli Gözler - 1967
Çingene Güzeli - 1968
Sevilmek �stiyorum - 1973
Sevda Yolcusu - 1973
Arabac�n�n A�k� - 1976
Beyaz Ku� - 1977
NEVZAT PESEN
A�k Rüzgâr� - 1960
Çamsak�z� - 1962
�kimize Bir Dünya - 1962
Meyhane Gülü - 1966
DUYGU SA�IRO�LU
Bitmeyen Yol - 1965
Ben Öldükçe Ya�ar�m - 1966
Her Zaman Kalbimdesin - 1967
Seni Affedemem - 1967
Yan�k Kalpler - 1967
HULK� SANER
Sevmek Günah m�? - 1958
A�k Rüyas� - 1959
Gece Ku�u - 1960
Bir Demet Yasemen - 1961
Yavru Ku� - 1961
OSMAN SEDEN
�ntikam Alevi - 1956
Sönen Y�ld�z - 1956
Berdu� - 1957
K�r�k Plak - 1959
A�ktan da Üstün - 1960
�ki A�k Aras�nda - 1961
Elveda Sevgilim - 1965
Seven Kad�n Unutmaz - 1965
Ak�am Güne�i - 1966
Çal�ku�u - 1966
Hicran Gecesi - 1968
TÜRK S�NEMASINDA BAZI �LKLER
�lk sinema gösterimi Y�ld�z Saray�'nda yap�ld�. (1896)
Sürekli film gösterilen ilk salon Beyo�lu'nda Sigmund Weinberg taraf�ndan Cinema Pathe ad�yla aç�ld� (1908).
�lk Türk filmi Fuat Uzkinay taraf�ndan çekilen 'Ayastefonos'daki Rus Abidesinin Y�k�l��' (1914).
Afi�i bas�larak yurd��na sat�lan ilk Türk filmi Binnaz oldu (1919).
�lk konulu Türk filmleri Sedat Simavi taraf�ndan çekilen 'Pençe' ve 'Casus' (1917).
�lk özel yap�m �irketleri Kemal Film (1922) ve �pek Film (1928).
�lk sesli Türk filmi '�stanbul Sokaklar�nda' Muhsin Ertu�rul taraf�ndan çekildi (1928).
�lk sansür yönetmeli�i Mussolini'nin sansür yasas�ndan esinlenerek haz�rland� ve yürürlü�e girdi. (1939).
�lk film festivali 'Yerli Film Yapanlar Cemiyeti' taraf�ndan düzenlendi. 'Unutulan S�r' adl� film en iyi film seçildi. En iyi kad�n oyuncu ödülünü Nevin Aypar, en iyi erkek oyuncu ödülünü Kadri Erdo�an ald� (1948).
Tiyatro etkisinden ç�kan ilk film Kanun N*****'y� Ömer Lütfi Akad çekti (1952).
�lk renkli Türk filmi Hal�c� K�z Muhsin Ertu�rul taraf�ndan çekildi (1953). Ayn� zamanda Muhsin Ertu�rul'un çekti�i son filmdi.
Metin Erksan'�n 'A��k Veysel'in Hayat�' adl� filmi Sansür Kurulu taraf�ndan yasaklanan ilk film oldu.
�lk uluslararas� ödülü Metin Erksan'�n yönetti�i 'Susuz Yaz' ald�. Film Berlin Film �enli�inde 'Alt�n Ay�' büyük ödülünü ald� (1964).
Köy hayat�n� i�leyen ilk Türk filmi Beyaz Geceler'i Lütfi Akad çekti (1965).
1970’li y�llardan 1985’ li y�llara kadar Türk sinemas� TV etkisiyle bir kriz dönemine girer ve erotik Türk sinemas� ile sex furyas� donemi ba�lar. 1990 ve 2000’li y�llarda ise krizden kurtulma ve gerçek öykülere dayali realist Türk sinemas�na do�ru ad�mlar at�l�r.
Asl�nda Türk sinemas� Türk tiyatrosundan do�arak geli�mi� fakat Türk sinema tarz�n� ve dilini yaratamam��t�r. Bir Frans�z ve Rus film tarz�ndan bahsedilebilir. Fakat Türk sinema dili ve tarz�ndan �imdilik bahsetmek mümkün de�il. Ayn� �ekilde Türk sinema platformu ve alanlar�nda da yetersizlik oldu�u bir gerçektir.
OSMANLICA BAZI S�NEMA DERG�LER�
S�NEMA GAZETES�
S�NEMA POSTASI (LE COURRIER DU CINEMA)
S�NEMA YILDIZI
OPERA-S�NE (OPERA-CINE)
S�NEMA MECMUASI (LE CORURIER DU CINEMA)
S�NEMA REHBER�
F�LM MECMUASI (LE FILM)
S�NEMA M�HVER�
ART�ST�K-S�NE (ARTISTIC-CINE)
TÜRK S�NEMASI (CINE-TURC)
S�NEMATOGRAF CER�DES�

1910 - 1930 Dönemi
1914
1908 y�llar�ndan ba�layarak çe�itli kentlerde halka aç�lan sinema salonlar�, gösterilerini yabanc� uyruklu ve Türkiye'de ki az�nl�klar�n egemenli�inde sürdürürken devreye Cevat Boyer'le Murat Bey'ler girer. Ve �ehzadeba��'nda Milli Sinema ad� verilen "ilk Türk sinemas�" aç�l�r (19 Mart). Ard�ndan, �stanbul Sultanisi'nde film gösterileri düzenleyen �akir Seden'le Fuat Uzk�nay, Sirkeci'de lokantac�l�k yapan Ali Efendi'yi (Öztuna) ikna ederek ikinci Türk sinemas�n�n aç�lmas�n� sa�larlar (6 Temmuz). Ve sinemaya Ali Efendi ad� verilir. Çünkü Ali Efendi, bu kurulu�un as�l büyük hissedarlar� olup, �akir ve Kemal Seden karde�lerin de amcalar�d�r.

I.Dünya Sava��'n�n ba�lad�� günlerde yedek subayl��n� yapan Fuat Uzk�nay, Türk sinema tarihinin ilk filmini çeker. Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Y�k�l�� ad�n� ta��yan ve tarihi an�s� olan bu film, 150 metre uzunlu�unda bir belgeseldir. Ve i�te 14 Kas�m 1914'le Türk sinemas�n�n gerçek do�um tarihi gerçekle�ir.

Bir y�l sonra (1915) Harbiye Naz�r� Enver Pa�a'n�n emriyle Merkez Ordu Sinema Dairesi kurulunca, Türkiye'de sinemay� tan�tma konusunda büyük katk�lar� olan Sigmund Weinberg de bu kurumun ba��na getirilir. Yard�mc�s� da Fuat Uzk�nay'd�r. Weinberg, sava�la ilgili ve Türkiye'yi ziyarete gelen imparatorlar�n gezi belgesellerini çekerken, bu ara Enver Pa�a'y� ikna edip öykülü uzun film denemesine de giri�ecekti.

Dönemin en çok tutulan tiyatro oyunu Leblebici Horhor'u çekmeye ba�lad�ktan bir süre sonra, oyuncular�ndan birinin ölmesiyle film yar�m kald�. �kinci öykülü filmi olan Himmet A�an�n �zdivac�'n�n ise oyuncular� Çanakkale Sava�� nedeniyle askere al�n�nca, bu denemesi de ilkinin ak�betine u�rad�. Ancak, Ordu Sinema Dairesi Ba�kanl��'na getirilen Fuat Uzk�nay, yar�m kalan Himmet A�an�n �zdivac�'n� sava�tan sonra (1918) tamamlad�.

1917
Müdafaa-i Milliye Cemiyeti, sineman�n ilk y�llar�ndaki askeri nitelik ta��yan ikinci kurulu�uydu. Belge filmi yönetmeni olarak kurumun ba��na getirilen Fuat Uzk�nay bu yönde çal��malar�n� sürdürürken cemiyet, ilk kez öykülü filmlere de el atar. Ve öykülü filmlerin çekimi, o y�llarda 20 ya�lar�nda bir gazeteci olan Sedat Simavi'nin çabalar�yla gerçekle�ir. Genç Simavi'nin yönetmenli�ini yapt�� Pençe'yle Casus, Türk sinemas�nda yar�m kalmadan çekilen ilk öykülü filmlerdir.

1919
Bu y�l yaln�zca iki öykülü film çekildi. Mürebbiye ile Binnaz. Her iki filmin yönetmeni, Türk tiyatrosunun kurulu�unda büyük katk�lar� olan 62 ya��ndaki Ahmet Fehim'di. Ve oyuncular� da Ra�it R�za Samako, Behzat Butak, Hüseyin Kemal Gürmen gibi tiyatro sanatç�lar�ndan olu�uyordu. Kad�n oyuncular� ise Mm. Kalitea, Eliza Binemeciyan ve Bayzar Fasulyeciyan'd�.

1921
Dönemin ün yapm�� güldürü sanatç�s� olan tiyatrocu �adi Fikret Karagözo�lu, Bican Efendi Vekilharç adl� 22 dakikal�k k�sa filmiyle Türk sinemas�nda ilk güldürü tipini yarat�r. Bican Efendi Mektep Hocas� ve Bican Efendinin Rüyas� ise giderek bir diziyi olu�turur. Bu, konulu üç k�sa filmin yönetmen ve ba� oyuncusu ise Karagözo�lu'dur.

Ali Efendi, ye�enleri �akir ve Kemal Seden karde�lerle yeni bir "aile ortakl��" giri�iminde bulunup, "Sinema ��çileri �irketi"ni kurarlar. Yabanc� filmleri yurda ithal etmek amac�yla kurulan �irket, çal��malar�n� 1928'li y�llara kadar sürdürür.

1922
1916 y�l�ndan beri Almanya'da oyuncu ve yönetmen olarak film çal��malar�n� sürdüren tiyatrocu Muhsin Ertu�rul'un yurda dönü�ü ve ilk özel yap�mevi olan Kemal Film �irketinin kurulu�uyla Türk sinemas�nda yeni bir dönem ba�lar. Kemal Film �irketini ve Eyüp'teki Feshane Fabrikas�'n�n bir bölümünde (dikimevi atölyesi) Kemal Film Stüdyosu'nu kuran Kemal ve �akir Seden karde�lerdir. Sinema ile ilgili ilk deneyimlerini yurt d��nda gerçekle�tiren Muhsin Ertu�rul; Kemal ve �akir Seden karde�lerle yapt�� i�birli�i sonucu bu özel yap�mevi ad�na iki film çeker; �stanbul'da Bir Facia-i A�k (�i�li Güzeli Mediha Han�m�n Facia-i Katli) ve Bo�aziçi Esrar� (Nur Baba). �kincisi olayl� bir filmdir. Yakup Kadri Karaosmano�lu'nun roman�ndan sinemaya uyarlanan Nur Baba'n�n çekimi s�ras�nda Bekta�iler, film setini basarlar. Olaylar ç�kar. Bekta�iler filmin aleyhlerine çekildi�i yan�ltmacas�yla k��k�rt�lm��lard�r. Ancak polisin olaya el koymas� sonucunda çal��malara devam edilir.

1923
Muhsin Ertu�rul, tek adam olarak Türk sinemas�nda kurdu�u egemenli�inin ba�lang�ç y�llar�ndad�r. Ve birbiri ard�na üç film çeker. �lki Halide Edip Ad�var'dan uyarlad�� Ate�ten Gömlek'tir. Kurtulu� Sava��'n� konu alan bir ilk filmdir. Türk sinemas� ad�na bir di�er özelli�i de Ate�ten Gömlek'te ilk kez Türk kad�nlar�n�n oynamas�d�r. Ve böylece Cumhuriyet'in ilan�n�n (1923) Müslüman Türk kad�nlar�na çal��ma özgürlü�ü tan�mas� sonucu, Bedia Muvahhit ve Neyyire Neyir'le yeni bir dönem aç�l�r. Leblebici Horhor ve K�z Kulesinde Bir Facia, Ertu�rul'un 1923 y�l�nda çevirdi�i di�er iki filmdir.

1924
Muhsin Ertu�rul, bu kez bir filmle yetinir. Peyami Safa'n�n ayn� ismi ta��yan roman�ndan uyarlad�� Sözde K�zlar'� çektikten bir y�l sonra (1925) Rusya'ya gidip film çal��malar�na orada devam eder.

1928
1924 y�l�nda sinema i�letmecili�ine ba�layan �pekçe Karde�ler, bu kez film yap�m� için bir �irket kurarlar. Ad� �pek Film olan kurum, Türk sinemas�n�n ikinci özel yap�mevidir. Yurtd��ndan dönen Muhsin Ertu�rul, bu yeni �irketin ilk filmi olan Ankara Postas�'n�n çekimine ba�larsa da, filmi baz� nedenlerle ancak bir y�l sonra (1929) bitirir. Ayn� y�l çekime ba�lad�� Kaçakç�lar'a geçirdikleri bir kaza sonucu oyunculardan birinin hayat�n� yitirmesiyle ara verilir. Ve film de gene ertesi y�l (1929) tamamlan�r.

1931 - 1950 Dönemi

1931
Muhsin Ertu�rul'un �stanbul Sokaklar�nda adl� filmi, Türk sinemas�n�n ilk ortak yap�m�d�r (Türk-M�s�r-Yunan). Semiha Berksoy, Talat Artemel, �. Galip Arcan gibi Türk oyuncular�n yan� s�ra M�s�rl� Azize Emir, Yunanl� Gavrilides'in ba�rollerini payla�t�� filmin seslendirme (dublaj) i�lemi Paris'teki Espinay stüdyolar�nda yap�l�r. Bu nedenle �stanbul Sokaklar�nda ilk film say�l�r. Yani sessiz çekilip sonradan dublaj sistemiyle seslendirilmi�tir.

1932
Dâr-ül-bedayi (tiyatrocular) oyuncular�ndan (At�f Kaptan, Ferdi Tayfur, Mahmut Moral�, Hadi Ün, Haz�m Körmükçü, Sait Köknar, Ercüment Behzat Lav) egemen oldu�u dönemde ve bu oyuncularla çekilen Bir Millet Uyan�yor Muhsin Ertu�rul'un en önemli filmi kabul edildi�i gibi, Türk sinema tarihimizin de ilk yüz ak� filmlerimizden biridir. Ve ilk kez bir oyuncu halk içinde ünlenip öne ç�kar. Bu oyuncu Yahya Kaptan rolüyle At�f Kaptan'd�r. Ertu�rul, Kaçakç�lar'la çal��malar�n� sürdürürken, �pek Film �irketi de Ni�anta��'nda ilk sesli stüdyoyu kurup i�lemlere ba�lar. Bu y�l, ilk �ekliyle haz�rlanan Sinema Filmlerinin Kontrolü Hakk�nda Talimatname'de yürürlüktedir.

1933
4 uzun, 3 k�sa öykülü film çekildi. Güldürüler, vodviller ve operet türü filmlerin y�l�d�r. Muhsin Ertu�rul, Kar�m Beni Aldat�rsa, Söz Bir Allah Bir ve Fena Yol adl� filmlerini gerçekle�tirir. Fena Yol, Türk sinemas�n�n ikinci ortak yap�m�d�r (Türk-Yunan). Bu ara Ertu�rul; Mümtaz Osman takma (müstear) ad�yla senaryo çal��malar� yapan Nâz�m Hikmet'le (Ran) birlikte Cici Berber'i yönetir. Nâz�m Hikmet'in k�sa öykülü film çal��mas� Dü�ün Gecesi/ Kanl� Nigâr'dan sonra Dâr-ül-bedayi oyuncular�ndan Haz�m Körmükçü'de Yeni Karagöz'le yönetmenli�i dener.

1934
Ha-Ka Film �irketi (Halil Kamil) kurulur. Ertu�rul, Milyon Avc�lar� ve Leblebici Horhor A�a; Nâz�m Hikmet ise �stanbul Senfonisi ile (k�sa film) çal��malar�n� sürdürür. Ertu�rul'un ikinci kez perdeye uyarlad�� Leblebici Horhor A�a'n�n önemi Venedik 2. Uluslararas� Film �enli�i'ne kat�l�p onur diplomas� almas�d�r. Ve bu Türk sinemas� tarihinde yurt d��ndan gelen ilk ödül say�l�r.

1935
Muhsin Ertu�rul Aysel Batakl� Dam�n K�z�'yla Türk sinemas�na ilk köy filmini kazand�r�r. Sovyet sinemas�n�n etkilerini ta��yan filmin bir özelli�i de oyuncu Cahide Sonku'yla ortaya ç�kar. 1933 y�l�nda Dâr-ül-bedayi oyuncusu olarak sinemada i�ba�� yapan Sonku, Aysel rolüyle kendinden sonra gelen ku�a�a y�ld�zl�k yolunu açar. Çünkü Cahide Sonku Türk sinemas�n�n ilk kad�n y�ld�z�d�r.

1939
1916'lardan ba�lay�p 1939 y�l�na kadar uzanan, Muhsin Ertu�rul ve tiyatro oyuncular�n�n damgas�n� vurdu�u bu dönemde Ta� Parças�'yla ba��ms�z bir yönetmen araya girer. Tiyatrocular�n d��ndan gelen bu yönetmen Faruk Kenç'tir. Almanya'da Foto�rafç�l�k ve Film Okulu'nu bitirip 1938 y�l�nda yurda dönen Kenç, zorunlu olarak Muhsin Ertu�rul'un tak�m�ndaki tiyatro oyuncular�yla bir süre çal��acakt�r. Çünkü o günün ko�ullar� içinde �ehir Tiyatrosu oyuncular�, hocalar� Ertu�rul'un izinde olup, Türk sinemas�n� ellerinde tutmaktad�rlar.

1940
Faruk Kenç'in sinemaya girmesiyle çekilen film say�s� 5'e yükselir. Ertu�rul'un �ehvet Kurban� ve özelliklede Faruk Kenç'in Y�lmaz Ali adl� ilk polisiye film denemesinde oynayan Suavi Tedü'yle ilk jön tipi (Jeune premier) ortaya ç�kar.

1942
Bir y�l önce Ertu�rul Muhsin Kahveci Güzeli'yle 1941'i kapat�rken, Çekoslavakya as�ll� ve çe�itli tiyatrolarda takdimcilik yapan Adolf Körner'in sinemac�l��a at�lmas�yla bu say� dörde ç�kar. Yap�mc� Halil Kamil'in �srarlar�yla i�e ba�layan Körner pe� pe�e üç film çekti: Duvaks�z Gelin, Sürtük ve Kerem ile Asl�. Ve Körner'in bir tiyatro oyunu (Pigmalyon) uyarlamas� olan Sürtük daha sonraki y�llarda defalarca çekilerek, koyu melodramatik yap�s� nedeniyle Türk sinemas�n� etkileyecektir.

1943
Burhan Felek'in senaryosunu yaz�p Muhsin Ertu�rul'un �pek Film ad�na 1940 y�l�nda çekimine ba�lad�� Nasrettin Hoca Dü�ünde adl� filmi yar�m kal�r. Bu kez de oyuncu ve seslendirme sanatç�s� Ferdi Tayfur devreye girip filmi tamamlayacakt�r. Bu y�l kurulan yeni yap�mevi Ses Film (Necip Erses) çal��malara ba�lar. Yap�mevinin ilk filmi de Faruk Kenç'in yönetti�i bir köy melodram� olan Dertli P�nar'd�r.

1944
Baha Gelenbevi; Faruk Kenç'ten sonra tiyatro d��ndan gelen ikinci sinemac�d�r. Uzun süre Paris'te kal�p 1939 y�l�nda yurda döner. Faruk Kenç'in Dertli P�nar filminde (1943) görüntü yönetmeni olarak çal��an Gelenbevi bu kez yönetmenlik denemesini gerçekle�tirdi; Deniz K�z�.

1945
Kendi ad�na �stanbul Film'i (1944) kuran Faruk Kenç yap�mevinin ilk filmi olarak Hasret'i yönetti. Bir köy filmi olan Hasret'te Münir Nurettin'le ba�rolü payla�an Oya Sensev, tiyatro d��ndan gelen yeni bir oyuncuydu. Türk sinemas�nda �ehir Tiyatrosu oyuncular�n�n d��nda yeni oyuncu denemeleri Faruk Kenç'in giri�imleriyle ba�l�yordu.

Almanya'da foto�rafç�l�k ö�renimi yapan �adan Kamil (Onüç Kahraman) ve �ehir Tiyatrosu oyuncular�ndan Talat Artemel'le (Hürriyet Apartman�), Refik Kemal Arduman (Köro�lu), ilk filmlerini bu y�l çektiler.

Bundan sonra üç yeni film �irketi çal��malar�na ba�lad�. Halk Film (Fuat Rutkay), Atlas Film (Nazif Duru, Murat KöSearch Engine Optimization�lu) ve And Film (Turgut Demira�). Rutkay, Samatya ve Bak�rköy'deki sinemalar�n sahibi; Duru, sinema i�letmecisi Turgut Demira�'da Amerika'da sinemac�l�k tahsili yapm��t�.

1946
Tiyatro d��ndan gelen oyunculara Günahs�zlar'la (Faruk Kenç), Sadri Al��k da kat�ld�. Film �irketleri say�s�nda ise belli bir art�� görüldü. Erman Film (Hürrem Erman), Duru Film (Naci Duru) bu yap�mevlerinin ba�l�calar�n� olu�turdular.Y�l�n en önemli sinema olay� ise Yerli Film Yapanlar Cemiyeti'nin kurulmas� oldu. Çünkü YFYC, yap�mc�lar� bir araya getiren ba��ms�z bir sinemac�lar kurulu�udur. Kurulu�un �dare Heyeti'nde ise Faruk Kenç (�stanbul Film), �hsan �pekçi (�pek Film), Turgut Demira� (And Film), Fuat Rutkay (Halk Film), Necip Erses (Ses Film), Murat KöSearch Engine Optimization�lu (Atlas Film), Refik Kemal Arduman (Ankara Film), �skender Necef (Birlik Film), Hikmet Ayd�n (�ark Film) ve Yorgo Saris (Elektra Film) görev ald�.

1947
Film say�s� 12'ye t�rmand�. M�s�r sinemas�n�n kurulu�unda büyük katk�lar� olan oyuncu Vedat Örfi Bengül (Ba�da Gül), Burhanettin Tepsi ve Sadi Tek gibi tiyatro topluluklar�nda sahneye ç�kan Seyfi Havaeri (Yara, K�l�b�klar), �ehir Tiyatrosu oyuncular�ndan Ferdi Tayfur (Senede Bir Gün, Kerim'in Çilesi), Kâni K�pçak (Yuvam� Y�kamazs�n) bu y�l yönetmenli�e s�van�p ilk filmlerini çektiler. Ve hocalar� Muhsin Ertu�rul'un etkileriyle filmlerinde, tiyatrola�t�r�lm��, a�dal�, a��r makyajl� bir sinema uygulay�m� egemen oldu. Ayr�ca, M�s�r kaynakl� Arap filmleri'nin II. Dünya Sava�� y�llar�na rastlayan dönemde yurda ithal edilmesi, ikinci büyük etkiyi olu�turuyordu.

Bu y�l sinemaya giren yönetmenlerden yaln�zca Turgut Demira�, dikkati çekti. Çünkü Demira�, tiyatro d�� bir sinemac�yd�. Hollywood'da iki y�l süreyle mesleki incelemelerde bulunmu�tu. Bir Re�at Nuri Güntekin uyarlamas� olan Bir Da� Masal�, o dönemin ko�ullar� içinde yap�lm�� ilk üstün yap�m denemesiydi.

1948
18 film çekildi. 5'inin yönetmenli�ini Vedat Örfi Bengü yapt�. 7 film ise Halk Film (Fuat Rutkay) yap�m�yd�. Ve Fuat Rutkay, daha sonraki y�llarda en çok film yapan prodüktör olarak çal��malar�n� sürdürecekti.

Yeni kurulan Ömay Film (Ömer Aykut), I��k Film (Agop F�nd�kyan), Milli Film (Sabahattin Tulgar), yap�mevleri çal��malar�na ba�lad�lar. Muhsin Ertu�rul'un tak�m�ndaki oyunculardan Sami Ayano�lu (Harmankaya) ve Kadri Ögelman (Kahraman Mehmet) yönetmen olarak devreye girdiler. �akir S�rmal� (Domaniç Yolcusu) ve Çetin Karamanbey (Silik Çehreler) de tiyatro d��ndan gelen yönetmenlerdi.

Film say�s�n�n her y�l giderek art�p yeni yap�mevleri'nin devreye girmesinin ba�l�ca nedenlerinden biri, yerli yap�mlara Belediye Gelirleri Kanunu gere�ince bir ayr�cal�k tan�nmas� oldu. Çünkü yerli yap�mlar�n rüsumu % 25'e dü�ürülmü�tü. Türk sinemas� ilk kez, gayrisafi has�lat aç�s�ndan korunmaya al�n�yordu.

Yurt içinde Türk sinemas�n�n ilk resmi yar��mas� da ayn� y�l Yerli Film Yapanlar Cemiyeti taraf�ndan düzenlendi. Ve "Milli filmcili�in inki�af�na, çal��malar� te�vik etmek gayesiyle muhtelif ve müteaddit müsabakalar tertibine" karar veren Cemiyet, yerli film müsabakas�n�n sonuçlar�n� �öyle saptad�:
- En güzel film: Unutulan S�r (�akir S�rmal�)
- En güzel 2. film: Bir Da� Masal� (Turgut Demira�)
- En çok muvaffak olan rejisör: Turgut Demira�, (Bir Da� Masal�)
- En çok muvaffak olan operatör: Kriton �lyadis
- En çok muvaffak olan ses yönetmeni: Yorgo �lyadis
- En çok muvaffak olan kad�n artist: Nevin Aypar
- En çok muvaffak olan erkek artist: Kadri Erogan (Bir Da� Masal�)
- En çok muvaffak olan kad�n karakter artisti: Cahide Sonku
- En çok muvaffak olan erkek karakter artisti: Talat Artemel
- En iyi senaryo: Turgut Demira� (Bir Da� Masal�)
- En iyi hikâye: Re�at Nuri Güntekin (Bir Da� Masal�)
- En iyi laboratuvar: Ses Film (Necip Erses)
- En iyi montaj: Özen Sermet
- En iyi orijinal �ark�: Unutulan S�r'da
- En iyi dekor: Kadri Erogan (Yuvam� Y�kamazs�n�z)

Makyaj ve fon müzi�i dallar�nda ise ödüle lay�k bir çal��ma oybirli�iyle görülmedi.

1949
Film say�s� 19'a ula�t�. Art�k, Türk sinemas� yeni bir dönemin ba�lang�c�nda. Günün de�i�en ekonomik ve toplumsal ko�ullar� içinde ba��ms�z, özgün ve de sahici sinemac�lar birer iki�er bu dönemde yerlerini alacaklard�r. ��te sinemam�z�n ilk gerçek p�r�lt�lar�ndan biridir Lütfi Ö. Akad Türk sinemas�n�n geli�im tarihi içinde çok önemli yeri ve gerçekçi bir kurtulu� sava�� filmi olan Vurun Kapheye ile Akad, yeni sinema anlay��n�n ilk belirtilerini ortaya koyar.

Ayn� de�i�im ve dinamizm yeni denenen oyuncular için de geçerlidir. Örne�in Sezer Sezin (Vurun Kahpeye), Muzaffer Tema (Ç��l�k), Gülistan Güzey, Hüma�ah Hiçan, Orhon M. Ar�burnu, Reha Yurdakul bu yeni oyuncu ku�a��'n�n baz�lar�d�r. Özellikle de Sezer Sezin ve Muzaffer Tema, daha sonraki y�llarda seyirci üzerindeki etkinlikleriyle öne ç�kacaklard�r. Ayr�ca Tema, Suavi Tedü'den teslim ald�� jeune Page Rankingömier tipini popülarize ederek daha ilerilere götürebilmeyi ba�aracakt�r.

1950
Bu y�l çekilen 22 film içinde say� olarak a��rl�k gene eski ku�aktan Vedat Örfi Bengü'dedir.Çünkü, M�s�r sinemas�n�n Türkiye'deki mirasç�s� Bengü, 7 film birden yönetmi�tir. Ama Bengü de tiyatro a��rl�kl� yönetmenler gibi Türk sinemas�nda son dönemini ya�amaktad�r. Muhsin Ertu�rul'un 1922'lerden 1947'ye geldikten sonra zorunlu olarak ara verdi�i ilkel düzeydeki sinema çal��malar�n� iz süren mirasç�lardan Kadri Ögelman, Cahit Irgat, Avni Dilligil, Mümtaz Ener; daha sonraki y�llarda ise Sami Ayano�lu (1951), Kâni K�pçak (1951), Talat Artemel (1952), Suavi Tedü (1953) sürdürmeye çal��acaklard�r.

Faruk Kenç, Çetin Karamanbey gibi önceki y�llardan gelenlerle birlikte, yeni sinemac�lardan Orhon M. Ar�burnu, Semih Evin, Mehmet Muhtar, Hüseyin Peyda tiyatrocu egemenli�ini bir ölçüde yava�latacaklard�r. Neriman Köksal ile Mesiha Yelda bu sinemac� ku�a��n�n oyuncular� olarak dikkati çekerler.

1951 - 1960 Dönemi

1951[/B]
36 film çekildi. Tarihsel film dönemi ba�larken, �stiklal ve Kore Sava�� filmleri de a��rl��n� gösterdi. 8 Kurtulu� Sava�� ve 5 tarihi filmin çekildi�i bu y�l, Cahide Sonku da kendi ad�na Sonku Film yap�mevini kurdu. Öteki yap�mevleri ise Lale Film (Cemil Filmer), Adal� Film (Handan Adal�) ve Yakut Film'di (Dr. Ar�avir Alyanak).

Nuri Ak�nc�, Dr. Alyanak ve �hsan Tomaç dönemin yeni yönetmeni oldular. Ama y�l�n en önemli filmlerinden birini ku�kusuz. Orhan M. Ar�burnu Sürgün'le gerçekle�tiriyordu. Oyuncu olarak da Turan Seyfio�lu'nun y�ld�z� parlamak üzereydi.

1952
Türk sinemas� sürekli bir rekora do�ru gidiyor. Çünkü bir y�ll�k süre içinde çekilen film say�s� 61'dir. Ama 1952 çok önemli bir y�ld�r.

4 film yöneten Lütfi Ö. Akad, özgün bir ya�am öyküsüne dayanan Kanun N***** ile Türk sinemas�na ilk kilometre ta��n� koyacakt�r. Gerçekten Akad, y�llard�r anlat�m aksakl�klar�yla ya�amaya çal��an kekeme bir sinemaya bir dil kazand�r�yor, yeni soluk getiriyordu. Ya�ayan tipler, gündelik olaylar ve do�al çevrenin kullan�m� Kanun N*****'y� tarihsel süreç içindeki yerine oturtuyordu.

Bu ilk ustan�n ard�ndan gelen önemli bir sinemac� da Metin Erksan'd�. Karanl�k Dünya (A��k Veysel'in Hayat�) adl� ilk gerçekçi köy denemesiyle, daha ilk a�amada sözü edilen bir yönetmen oldu. Erksan'�n bu a�amadaki talihsizli�i elbette sansürdü.

Geçi� döneminden sonra bir sinemac�lar dönemi de ba�lam��t�. Türk sinemas�nda. Ama bu arada Muhsin Ertu�rul'un geleneksel sinemas�n� da bu yeni dönem içinde ortaya ç�k�p sürdürenler olacakt�. ��te Muharrem Gürses (Zeynep'in Gözya�lar�), bu ilginç örneklerden biriydi. Gürses, sonraki y�llarda belli bir süre, ticari sineman�n önde gelen isimlerinden biri olacakt�. Halka inmesi aç�s�ndan da üzerinde durulmas� gereken tipik bir yönetmendi. Çünkü kendinden sonra gelen baz� yönetmenleri etkileyerek bir Gürses Okulunu olu�turacakt�.

Y�llard�r Ertu�rul'un yararland�� tiyatro oyuncular�ndan Vahi Öz'le Hayri Esen yönetmenli�e ba�lad�lar. Do�rudan do�ruya sinemayla ili�ki kuran yeni yönetmenler de �pek Film stüdyosunda montajc� olarak çal��an Orhan Atadeniz'le Nedim Otyam'd�.

Y�l�n en önemli filmi olan Kanun N***** ile Türk sinemas�nda ilk büyük y�ld�z do�uyordu. Bu genç, Ayhan I��k't�. Bir dergi (Y�ld�z) yar��mas� sonucunda Yavuz Sultan Selim ve Yeniçeri Hasan'la (1951) sinemaya gelmi�ti. Ayn� yar��madan gelip de dikkati çeken bir y�ld�z da Belgin Doruk oldu.

Ayn� y�l Lütfi Ö. Akad, Ayd�n Arakon, Orhan M. Ar�burnu, Hüsamettin Bozok (yay�nc�), Burhan Arpad (yazar) ve H�fz� Topuz (yazar) taraf�ndan TFDD (Türk Film Dostlar� Derne�i) kuruldu. Derne�in temel amac�: "Türk filmcili�inin sanat bak�m�ndan inki�af�n� ve milletleraras� filmcilik aleminde mümtaz ve mevkie ula�mas�n� temin etmek" görü�üne dayan�yordu.

1953
Y�l 44 filmle kapand�. Sinemaya geçen y�l giren At�f Y�lmaz Bat�beki, çal��malar�n� H�çk�r�k ve A�k Ist�rapt�r gibi melodram a��rl�kl� piyasa roman� uyarlamalar�yla sürdürdü. Bat�beki, yönetmenli�e ba�lamadan önce Semih Evin'e bir süre asistanl�k yapm��t�.

Hal�c� K�z'la 6 y�ll�k bir aradan sonra yeniden bir hamle yapan Muhsin Ertu�rul, önceki filmlerinden daha büyük bir ba�ar�s�zl��a u�rad�. Atlas sinemas�nda halk önüne ç�kan ilk renkli Türk filmi olman�n d��nda bir özellik ta��mad�. Ve daha ilk geceki gösterimde seyircinin tepkiyle kar��lad�� Hal�c� K�z, Ertu�rul'un sonunu olu�turdu. Oysa, tümüyle renkli çekilen ilk renkli Türk filmi Ali Ipar'�n yönetti�i Salg�n'd�. Ne var ki, baz� nedenlerle Hal�c� K�z'dan sonra gösterime girmi�ti.

Akad, Katil'le ba�ar�s�n� sürdürürken birçok yönetmeni de etkiledi. Orhon Ar�burnu Kanl� Para'yla, Nedim Otyam Toprak'la ba�ar�l� bir s�nav verdiler. Kemal Kan ve �inasi Özonuk, ilk çal��malar�na ba�lad�lar. Özonuk'un Affet Beni Allah'�m adl� filminde E�ref Kolçak, �stanbul Canavar�'nda Naz�m �nan, yeni oyuncular olarak ilgi çekip a��rl�klar�n� koydular.

Bu ara TFDD'nin I. Türk Film Festivali ad�yla düzenledi�i �enli�in sonuçlar� da �u s�ray� izledi:

- En iyi film: Kanun N***** (Lütfi Ö. Akad)
- Di�er iyi filmler: Kanl� Para (Orhan M. Ar�burnu), �ki Süngü Aras�nda (�adan Kamil), Drakula �stanbul'da (Mehmet Muhtar), Efelerin Efesi (�akir S�rmal�).
- En iyi rejisörler: Lütfi Akad, Orhon M. Ar�burnu, �adan Kamil, Mehmet Muhtar, �akir S�rmal�
- En iyi operatörler (kameraman): Enver Burçkin, Kriton �lyadis, Özen Sermet, �lhan Arakon, �adan Kamil
- En iyi senaryocular: Osman Seden, Adnan Fuat Aral, Orhon M. Ar�burnu, Ümit Deniz.
- En iyi fon müzi�i bestecileri: Orhan Barlas, Nedim Otyam.
- En iyi erkek oyuncular: Turan Seyfio�lu, Ayhan I��k, At�f Kaptan, Orhon M. Ar�burnu.
- En iyi kad�n oyuncular: Lale Oralo�lu, Nedret Güvenç, Ayfer Feray.

1954
48 film çevrildi. 1950 öncesi Münir Nurettin Selçuk'la ba�lay�p biten �ark�l� filmler dönemi bu kez Zeki Müren'le sürdürüldü. Öldüren �ehir (Lütfi Ö. Akad), kent sorunlar�na yakla��m�yla dikkati çekerken, Kaçak (�adan Kamil) y�l�n di�er önemli filmiydi.

En Ba�ar�l� Film'in seçilemedi�i TFDD II. Yar��mas� �öyle neticelendi:

- En ba�ar�l� rejisörler: Lütfi Ö. Akad (Öldüren �ehir), Ali Ipar (Bir �ehrin Hikayesi)
- En ba�ar�l� senaryocu: Ali Ipar (Bir �ehrin Hikayesi)
- En ba�ar�l� kameramanlar: Yuvakim Filmeridis (Mahallenin Namusu), �lhan Arakon (Salg�n), Mike Rafaelyan (Ölüm Saati), Kriton �lyadis (Öldüren �ehir)
- En ba�ar�l� artistler: Lale Oralo�lu (Leylaklar Alt�nda), Aliye Rona (Mahallenin Namusu), Belgin Doruk (Öldüren �ehir), Cahit Irgat (Alt� Ölü Var), Orhan Elçin (Ölüm Saati).
- En ba�ar�l� fon müzikçisi: Nedim Otyam (Ölüm Saati)

1955
Film say�s� 61'e ula�t�. Türk sinemas�n�n ilk özel yap�mevi olan Kemal Film'in ba��na geçen ve senaryo çal��malar� yapan Osman F. Seden, Kanlar�yla Ödediler'le yönetmenli�e ba�lad�. Memduh Ün, Abdurrahman Palay ve Mümtaz Alpaslan bu dönemde sinemaya girdiler. Muhterem Nur, Lale Oralo�lu, Bülent Oran, Mualla Kaynak ve Ne�e Yulaç ise sineman�n yeni tipleridirler.

Ara ku�a��n önemli yönetmeni Lütfi Ö. Akad, bir Ya�ar Kemal uyarlamas� olan Beyaz Mendil'le yeni bir ba�ar� elde etti. Bu gerçekçi köy filminde oynayan Fikret Hakan, güçlü oyunuyla tüm dikkatleri üzerine toplad�. Bu, bir oyuncu a�amas�yd� ku�kusuz. Ve sinemaya ilk kez bir sahici oyuncu geliyordu.

Tiyatrocular ku�a��ndan gelen Sami Ayano�lu'nun yönetti�i Beyaz �ehir filmine Frans�zca dublaj yap�ld�. Ve �sviçre'de düzenlenen K�z�l Haç Kongresi'ndeki gösteri s�ras�nda bir özel arma�an kazand�.

Türk Film Dostlar� Derne�i'nin düzenledi�i II. Türk Filmcileri Yar��mas�'nda ise yap�lan oylama sonucu kazananlar �öyle belirlendi:

- En ba�ar�l� filmler: Kaçak (�adan Kamil), Sevdi�im Sendin (Agâh Hün), Bulgar Sad�k (Lütfi Ö. Akad)
- En ba�ar�l� rejisörler: �adan Kamil, Lütfi Ö. Akad, Agâh Hün.
- En ba�ar�l� senaryocular: Haldun Taner (Kaçak), Lale Oralo�lu (Sevdi�im Sendin)
- En ba�ar�l� kameramanlar: Turgut Ören (Sevdi�im Sendin), Kriton �lyadis (Bulgar Sad�k), �lhan Arakon (Kaçak) , Enver Burçkin (Ecel KöPage Rankingüsü)
- En ba�ar�l� prodüktörler: Nazif Duru (Kaçak), Ali Oralo�lu (Sevdi�im Sendin)
- En ba�ar�l� kad�n artistler: Sezer Sezin (Kaçak), Lale Oralo�lu (Sevdi�im Sendin)
- En ba�ar�l� erkek artistler: �evki Artun (Bulgar Sad�k), Turan Seyfio�lu

1961 - 1970 Dönemi

1961
Film say�s� giderek t�rman�yor. Bu y�l tam 113'e ula�t�. Türker �nano�lu'nun Hanc�'s� ile Ümit Utku'nun Yaban Gülü büyük gi�e has�latlar� elde ettiler. Nejat Saydam'�n Küçük Han�mefendi adl� filmi oyuncu Belgin Doruk'a yeni bir ün sa�larken, bu arada "han�mefendi-beyefendi" türünde dizilerin modas�na da yol açt�. Münir Hayri Egeli Kolsuz Bebek'le ilk kez sinemam�zda birbirinden ba��ms�z, üç öykülü film denemesini gerçekle�tirdi.

Oyunculardan Muzaffer Tema ile Kenan Pars yönetmenli�e ba�lad�lar. Ülkü Erakal�n, Süreyya Duru, Natuk Baytan ve Halit Refi� ilk filmlerini çektiler. Oyuncu Orhan Gün�iray, polisiye filmlerin "yerli Mayk Hammer"i olarak tipine otururken, bu tür sinemaya da yeni bir aksiyon getirdi.

Senaryocu Vedat Türkali ile i�birli�ine giri�en Ertem Göreç olumlu bir ba�ar� kazand�. Konut sahibi olmak için ç�rp�nan bir avuç insan�n öyküsünü dürüst bir çaba içinde görüntüledi�i Otobüs Yolcular�, y�l�n en iyi filmlerinden biri oldu. Sinema ele�tirmeni Halit Refi�, geçirdi�i asistanl�k döneminden sonra Yasak A�k'la bir ilk film ortaya koydu.

�stanbul Belediyesi, Sanat Festivali'ne ek olarak, bir "Yerli Filmler Yar��mas�" düzenledi:
- En ba�ar�l� film: K�r�k Çanaklar (Memduh Ün)
- En ba�ar�l� yönetmen: Memduh Ün
- En ba�ar�l� senaryo: Metin Erksan (Gecelerin Ötesi)
- En ba�ar�l� görüntü yönetmeni: Turgut Ören (Ölüm Pe�imizde)
- En ba�ar�l� kad�n oyuncu: Lale Oralo�lu (K�r�k Çanaklar)
- En ba�ar�l� erkek oyuncu: E�ref Kolçak (Namus U�runa)
- En ba�ar�l� yard�mc� kad�n oyuncu: Mualla Kaynak (K�r�k Çanaklar)
- En ba�ar�l� yard�mc� erkek oyuncu: Kadir Savun (Gecelerin Ötesi)
- Jüri özel arma�an�: Atilla Tokatl�, Selçuk Bakkalba�� (Denize �nen Sokak)
- �stanbul Belediyesi özel arma�an�: Zeynep De�irmencio�lu (Ay�ecik)

�zmir'de düzenlenen I. Sanat Festivali'ne bu y�l sinema dal� da eklendi. Ve Fuar Filmleri Yar��mas� ad� verilen bu bölümde sonuçlar �öyle saptand�:

- En ba�ar�l� film: Denize �nen Sokak (Atilla Tokatl�)
- En ba�ar�l� senarist: Selçuk Bakkalba�� (Denize �nen Sokak)
- En ba�ar�l� kameraman: Enver Burçkin.
- En ba�ar�l� kad�n oyuncu: Nurhan Nur.
- En ba�ar�l� erkek oyuncu: Ulvi Uraz (Denize �nen Sokak )
- En ba�ar�l� rejisör ise seçilemedi.

1962
131 film çekildi. Bu y�l�n yeni yap�mevleri: Artist Film (Recep Ekicigil), Kazankaya Film (Hasan Kazankaya), Sibel Film (Müfit �lkiz).

Filiz Ak�n ve Tanju Gürsu, bir dergi (artist) yar��mas� sonucu sinemaya girdiler. Ak�n, modern genç k�z tipinin Türk sinemas�ndaki yeni simgesiydi. Ve sinema, ünlü kalemlerin ilgi duydu�u bir sanat dal� oldu. Yazar ve öykücü Tar�k Dursun K. Yönetmenlik, romanc� Kemal Tahir de senaryoculuk denemelerine ba�lad�lar. Bir yeni yönetmende Mehmet Dinler'di.

Sami �ekero�lu'nun giri�imleriyle ilk özel sinema kulübü kuruldu. Kulüp Sinema 7.

Metin Erksan; Fakir Baykurt'un ayn� ismi ta��yan roman�ndan uyarlad�� Y�lanlar�n Öcü'yle edebiyat-sinema ili�kilerinin ba�ar�l� bir örne�ini verdi. Gerçekçi bir köy roman�ndan gerçekçi bir sinemaya dönü�en Erksan'�n bu olayl� filmi, y�l�n en ba�ar�l� yap�t�yd�. �kinci kez sansürle kar�� kar��ya gelen Erksan'�n filmini Cumhurba�kan� Cemal Gürsel Çankaya Kö�kü'nde izledikten sonra tüm sanatç�lar� kutlad�.

Nevzat Pesen de ilk kez �a��rt�c� bir a�ama yapt�. John Steinbeck'in Fareler ve �nsanlar adl� roman�ndan Orhan Elmas'�n ba�ar�yla Türk toplumuna uyarlad�� senaryo, Nevzat Pesen'in elinde de�erini buldu. Ve Pesen'in yönetiminde �kimize Bir Dünya, sinema tarihimizin en s�cak ve duyarl� filmlerinden biri oldu. Ne var ki Pesen, bu ilginç ba�ar�s�ndan sonra kendini yenileyemeyecek; �kimize Bir Dünya, bir yönetmenin ilk ve son a�amas� olacakt�. Gerçekte bu, bir ekip çal��mas�n�n ortak ba�ar�s�yd�. Ve Kadir Savun'un incelikli oyunu uzun süre ak�ldan ç�kmad�.

1963
Film say�s� 128. Yeni oyuncular Ajda Pekkan ve Tamer Yi�it. �ki oyuncu da bir dergi (Ses) yar��mas� arac�l��yla sinemada i�ba�� yapt�lar.

Güldürü oyuncusu Öztürk Serengil Adanal� Tayfur'la (Zafer Davuto�lu) s�radan bir lahmacuncu tipi yaratarak en parlak dönemine girdi. Uzun süre usta yönetmenlerin yan�nda asistanl�k yapan Zeki Ökten'le gazeteci �lhan Engin ilk kez yönetmenlik yapt�lar. Engin'in sinemayla ili�kisi ise senaryo yazarl��yla ba�lam��t�.

Y�l�n en ba�ar�l� filmleri gene Metin Erksan imzas�n� ta��yor; Ac� Hayat ve Susuz Yaz. Ayn� zamanda y�l�n i� yapan filmlerinden biri olup sinemaya sokaktaki adam�n d��nda ayd�n bir seyirci kesimini getirebilmeyi ba�aran Ac� Hayat, ilginç bir kent filmiydi. Türkan �oray ve Ekrem Bora bu filmdeki rolleriyle s�n�f atlad�lar.

Köy gerçeklerinin yan� s�ra cinsel bir tutkunun da alt�n� çizen Erksan'�n Susuz Yaz�'nda Hülya Koçyi�it ve Erol Ta� ba�ar�l� bir oyun sergilediler. Böylece de Metin Erksan, bir biri ard�na elde etti�i ba�ar�larla giderek kendini yenileyen bir sinemac� oldu�unu her f�rsatta gösteriyordu. Genç sinemac�lar ku�a��ndan At�f Y�lmaz'�n ise karars�z ve tekrarlar içinde yoluna devam etti�i görülüyordu. Örne�in Yar�n Bizimdir y�l�n düzeyli filmlerinden biri olmas�na kar��l�k, bir Gelinin Murad�'n� a�m�� say�lmazd�.

Bu y�l sinemayla ilgili iki kurum faaliyet gösterdi. Türk Film Prodüktörleri Cemiyeti ile Sine-�� (Sinema ��çileri Sendikas�).

Oyuncu Nilüfer Aydan, �ehirdeki Yabanc� ile (Halit Refi�) Moskova Film �enli�i'nde �eref diplomas� ald�.

1964
Film say�s� 180'e ula�t�. Ya�lar� genç, yeni bir sinemac�lar ku�a�� da giderek etkinli�ini gösteriyordu. Genç sinemac�lar taze ve yeni projelerle toplumsal içerikli filmlere a��rl�k veriyorlar. Feyzi Tuna, bu genç sinemac�lardan. A�ka Susayanlar'la ad�ndan söz ettiriyor. Tunç Ba�aran, Kemal �nci ve Remzi Jöntürk, ilk filmlerini yönetiyorlar. Daha önce senaryo çal��malar� yapan öykücü Tar�k Dursun K. da Kelebekler Çift Uçar'la anlat�m olarak yeni bir soluk getirmeye çal��yorlar.

Yeni yönetmenlerden Cevat Okçugil, Ertem E�ilmez, Orhan Aksoy, Y�lmaz Atadeniz çal��malar�n� sürdürüyorlar. Daha önceki ku�a��n sinemac�lar�ndan Nevzat Pesen Ahtapotun Kollar�, Orhan Elmas Duvarlar�n Ötesi ve Memduh Ün A�açlar Ayakta Ölür'le, çok say�daki kötü film aras�ndan öne ç�kmay� ba�arabiliyorlar. Daha eskilerden ise At�f Y�lmaz, gerçek ki�ili�ini bulabilme çabas� içinde hem h�zl� çal��yor, hem de sürekli tür de�i�tiriyor. Erkek Ali ve Ke�anl� Ali Destan� bu y�l çekti�i düzeyli filmlerden ikisi.

Ama y�l�n en önemli üç filmi Ertem Göreç, Halit Refi� ve Metin Erksan'dan geliyor. Ertem Göreç'in Karanl�kta Uyananlar'� bir boya fabrikas�ndaki i�çileri konu alan ilk grev filmi Türk sinemas�nda. Halit Refi� Gurbet Ku�lar�'yla ilginç bir iç göç filmi ortaya koyuyor. Metin Erksan, Suçlular Aram�zda'yla, çarp�c� görüntüler içeren bir burjuva melodram� sergiliyor. Erksan, estetik ustas� bir sinemac� ku�kusuz. Yer yer yabanc� etkiler ta��yan anlat�m� ço�u kez polemikler yarat�yor. H�rç�n bir yönetmen Erksan, ama sinemac�.

Cüneyt Ark�n, yeni bir oyuncu. Leyla Sayar, �ehrazat (Halit Refi�) ve Suçlular Aram�zda adl� filmiyle Türk sinemas�nda vamp kad�n tipine yeni bir derinlik kazand�r�yor. Feti� tutkular�n, gizemli erotizmin giderek y�ld�z vamp� oluyor Sayar.

Ve Berlin Film �enli�i'nde Türk sinemas�n�n ilk büyük zaferi: Metin Erksan, bu uluslararas� �enlikte en iyi film seçilen Susuz Yaz'la büyük ödül alt�n ay�y� kazand�. Daha sonra bu ba�ar� nedeniyle Turizm ve Tan�tma Bakan� A. �. Gö�ü�, yapt�� bir bas�n toplant�s�nda filme eme�i geçen tüm sanatç�lara arma�anlar veriyor. Ve bu ilk filmindeki ba�ar�l� rolü için Türk Kad�nlar Birli�i taraf�ndan Hülya Koçyi�it y�l�n kad�n sanatç�s� seçildi.

Türk Film Prodüktörleri Cemiyeti ve Antalya Belediyesi'nin ortak giri�imleriyle, sinema tarihimizin hâlâ sürmekte olan en önemli Film �enli�i düzenlendi. Ve I. Antalya Film Festivali sonuçlar�:

- En iyi film: Gurbet Ku�lar� (Halit Refi�)
- En iyi yönetmen: Halit Refit (Gurbet Ku�lar�)
- En iyi görüntü yönetmeni: Ali U�ur (Ac� Hayat)
- En iyi kad�n oyuncu: Türkân �oray (Ac� Hayat)
- En iyi erkek oyuncu: �zzet Günay (A�açlar Ayakta Ölür)
- En iyi yard�mc� kad�n oyuncu: Y�ld�z Kenter (A�açlar Ayakta Ölür)
- En iyi yard�mc� erkek oyuncu: Ulvi Uraz (Yar�n Bizimdir)

Bu arada Metin Erksan, Susuz Yaz'la Venedik Film Festivali "Merito Biennale"de bir ödül daha kazand�.

1965
Bir y�ll�k süre içinde çekilen 213 filmle Türk sinemas�, önlenmesi mümkün olmayan bir film enflasyonu ba�latt�. Altyap�s�z ve büyük bir karma�a içinde film say�s� artarken bu sa�l�ks�z h�zl� tempo yeni sömürü kaynaklar�n� da beraberinde getiriyordu. Örne�in y�ld�z egemenli�inin doruk noktalara ula�mas�, bölge i�letmecilerinin Türk sinemas�n� yönlendirme çabalar� ve tefeci-yap�mc� ili�kisinin ortaya ç�kard�� bono sistemine dayal� çarp�k ekonomi, bu sömürü düzeninin ba�l�ca kaynaklar�yd�.

Semih Evin'le ba�layan "iç içe çekilen film furyas�", yap�mc� Hasan Kazankaya ile daha ileri uçlara t�rmand�. Ve bu dört ya da alt� günlük gibi çok k�sa sürelerde, ayn� mekânlarda, ayn� oyuncularla "�ip�ak" çekilen bu ucuz "ikiz filmler" bir "gecekondu sinemas�", ba�ka bir deyi�le "konfeksiyon sinemas�" dönemini ba�latt�.

Ucuzluk ve ba��bozukluk birbiri ard�na yeni sinemasal modalar getirdi. Y�l�n bir yeni türü de "hazretler sinemas�"yd�. Böylece 1965, Nuri Ak�nc�'n�n Hazreti Yusuf'un Hayat� adl� filmiyle bir "din sömürüsü"nün ba�lang�ç y�l� oldu.

Kalitesiz filmlerin büyük bir say�ya ula�t�� bu dönemde, tek tük de olsa baz� olumlu çabalar görülmüyor de�ildi. Bu dönemde sinemaya girenlerden Erdo�an Tokatl� Son Ku�lar'la ba�ar�l� bir ilk film denemesi ortaya koydu. Memduh Ün'ün asistan� Bilge Olgaç, bir aray�� içindeydi. Tiyatro sanatç�s� Haldun Dormen Bozuk Düzen ve Güzel Bir Gün �çin'le dikkati çekti.

Filmlerde dekoratör olarak çal��an Duygu Sa��ro�lu'nun Bitmeyen Yol adl� ilk filmi iç-göç'ü içeren gerçekçilik çabalar�, olumlu bir çal��ma olarak kar��land�. Feyzi Tuna'n�n elle tutulur bir ilk gençlik filmi olan Yasak Sokaklar'� eski ku�aktan Abdurrahman Palay'�n �syanc�lar'�, At�f Y�lmaz'�n Murad�n Türküsü, Halit Refi�'in K�r�k Hayatlar'� y�l�n kayda de�er yap�tlar�yd�.

Senaryo çal��malar�yla Türk sinemas�na önemli katk�lar� olan Vedat Türkali ve gazeteci - romanc� Cengiz Tuncer'de birer film yönettiler. Tuncer'in Sevmek Seni adl� filmi, çok a��r� ve bireysel bir sinema denemesi olarak kendi içinde bo�uldu. Ve halk önüne de ç�kamad�.

Y�l�n en önemli ve tart��mal� iki filmi gene Metin Erksan'la Halit Refi�'den geliyordu. Ersan'�n Sevmek Zaman�, yerli motiflerle bezenmi� bir tutkunun, bir kara sevdan�n filmi olmas�na kar��l�k, bizden olan kahramanlar�n�n davran�� biçimlerinde bir yabanc�la�ma da a��rl�ktayd�. Ama filmin estetik ve görsel zenginli�i, yaln�zca Erksan'a özgü boyutlardayd�.

Senaryosunu Kemal Tahir'in yazd��, Halit Refi�'in Haremde Dört Kad�n'� bir ça� filmi olarak belli bir kesimin ilgisini çekerken, Erksan'�n Sevmek Zaman�'nda oldu�u gibi büyük bir ticari ba�ar�s�zl��a u�rad�. Bireysel aç�dan ilginç sinema denemeleri olan bu "halktan kopuk" filmlere kar��l�k, Ertem E�ilmez'in "yerli Pigmalyon"u Sürtük y�l�n en büyük i� yapan filmlerinden biri oldu. Ayr�ca F�st�k Gibi Ma�allah (Hulki Saner), Fabrikan�n Gülü (Ümit Utku), 1964-65 sezonunun en çok i� yapan filmleri listesinde yer ald�.

Görüldü�ü gibi y�llar y�l� �artland�r�lm�� yerli film seyirci be�enisinin hangi s�n�rlarda oldu�u ortaya ç�k�yor. Ve �stanbul Belediyesi'nin tuttu�u rapora göre ise, bir y�l içinde yaln�zca kentteki sinemalara 34 milyon 393 bin 634 seyirci girmi�. Demek ki bu aç�dan Türk sinemas� bir alt�n ça� ya��yordu.

Bir resimli roman kahraman� olan Karao�lan dizisiyle Kartal Tibet ün yapt�. Tunç Okan, Selma Güneri de bu y�l sinemaya girdiler. Gene y�l�n en çok i� yapan filmlerinden bir olan On Korkusuz Adam'da (Tunç Ba�aran) minicik rolüyle dikkati çeken Y�lmaz Güney; Duygu Sa��ro�lu'nun Ben Öldükçe Ya�ar�m filmindeki duyarl� oyunuyla ön plana geçti.

Türk Sinematek Derne�i kuruldu. Ve büyük ço�unlu�u ö�rencilerden olu�an üyelerine yerli ve yabanc� film gösterileri düzenlemeye ba�lad�.

2. Antalya Film Festivali yap�ld�:

- En iyi film: A�k ve Kin (Turgut Demira�)
- En iyi 2. film: Ke�anl� Ali Destan� (At�f Y�lmaz)
- En iyi 3. film: Karanl�kta Uyananlar (Ertem Göreç)
- En iyi yönetmen: At�f Y�lmaz (Ke�anl� Ali Destan�)
- En iyi senaryocu: Vedat Türkali (Karanl�kta Uyananlar)
- En iyi görüntü yönetmeni: Gani Turanl� (A�k ve Kin)
- En iyi özgün müzik: Nedim Otyam (Karanl�kta Uyananlar)
- En iyi kad�n oyuncu: Fatma Girik (Ke�anl� Ali Destan�)
- En iyi erkek oyuncu: Fikret Hakan (Ke�anl� Ali Destan�)
- En iyi yard�mc� kad�n oyuncu: Aliye Rona (Hepimiz Karde�iz)
- En iyi yard�mc� erkek oyuncu: Erol Ta� (Duvarlar�n Ötesi)
- En iyi stüdyo: Acar Film
- En iyi k�sa metrajl� film: Bir Damla Suyun Hikâyesi (Behlül Dal)

34. �zmir Enternasyonal Fuar� I. Film �enli�i düzenlendi:

- En iyi film: Üç Tekerlekli Bisiklet (Lütfi Ö. Akad)
- En iyi 2. film: Sahildeki Ceset (Natuk Baytan)
-En iyi 3. film: Ahtapotun Kollar� (Nevzat Pesen)
-En iyi yönetmen: Metin Erksan (Suçlular Aram�zda)
-En iyi senaryocu: Natuk Baytan (Sahildeki Ceset)
-En iyi kameraman: Kriton �lyadis (Ahtapotun Kollar�)
-En iyi kad�n oyuncu: Sezer Sezin (Üç Tekerlekli Bisiklet)
-En iyi erkek oyuncu: Fikret Hakan (Ke�anl� Ali Destan�)
-En iyi yard�mc� kad�n oyuncu: Çolpan �lhan (Ahtapotun Kollar�)
-En iyi yard�mc� erkek oyuncu: Erol Ta� (Sahildeki Ceset)
-En iyi stüdyo: Acar Film
-En iyi müzik: Yalç�n Tura (Ke�anl� Ali Destan�)

�lk kez bu y�l düzenlenen Gaziantep Film �enli�i'nde ise K�r�k Hayatlar (Halit Refi�) en iyi film seçildi. Milano'da (�talya) Mifed'deki yar��mada Metin Erksan, Suçlular Aram�zda'yla "en iyi sosyal içerikli film arma�an�"n� ald�.

1966
Türk sinemas� rekora do�ru gidiyor. Film say�s� 240. Oyuncu Y�lmaz Güney, yönetmen olarak ilk filmini çekti: At, Avrat, Silah. Yücel Uçano�lu, Nazmi Özer, Ferit Ceylan ve Yavuz Figenli yeni yönetmenler. Alp Zeki Heper, Soluk Gecenin A�k Hikâyeleri'nde amatör oyuncular kulland�. �iirsel görüntülere dayal�, ama soyut bir a�k filmi denemesi olan film, halk önüne ç�kmad�. Yaln�zca özel gösterilerde izlendi.

Metin Erksan Ölmeyen A�k'la halktan kopuk, yaln�zca kendisi için çekti�i özgün sinema çal��mas�n� sürdürdü. Osman Seden, bir ça� filmi olan, Re�at Nuri Güntekin uyarlamas� olan iki bölümlü Çal�ku�u'yla en ba�ar�l� filmini yapt�. Topra��n Kan�, Pembe Kad�n, Ah Güzel �stanbul ve Ölüm Tarlas� At�f Y�lmaz'�n bu y�l çekti�i de�i�ik türdeki denemeleriydi. Ve Lütfi Ö. Akad, S�rat KöPage Rankingüsü adl� filmiyle Türk sinemas�nda ilk kez geni� perde (cinemaskop) sistemini uygulad�.

Türk sinemas� kuramc�lar�n�n çe�itli kamplara ayr�l�p "ATÜT sinemas�", "halk sinemas�", "ulusal sinema", "toplumsal gerçekçilik" gibi görü�leri tart��t�klar� dönemde Lütfi Ö. Akad, çok önemli bir film patlatt�: Senaryo çal��mas�n� Y�lmaz Güney'le birlikte yapt�� Hudutlar�n Kanunu, Türk sinema tarihinin en önemli filmiydi. Akad, ikinci kez do�arken, Y�lmaz Güney'in "büyük oyun"u da uzun süre unutulmayacakt�.

Göksel Arsoy Alt�n Çocuk dizisiyle tipini de�i�tirdi. Cüneyt Ark�n, çizgi roman kahraman� Malkaço�lu dizisine yöneldi. Sadri Al��k Turist Ömer'le bir güldürü sinemas� tipine a��rl�k verdi. Sinemaya bu y�l giren Y�lmaz Gündüz ise bütçesi s�n�rl�, ucuz maliyetli filmlerin yerli James Bond'u oldu.

3. Antalya Film �enli�i'nin sonuçlar�:

-En iyi film: Bozuk Düzen (Haldun Dormen)
- En iyi 2. film: Topra��n Kan� (At�f Y�lmaz)
- En iyi 3. film: Murad�n Türküsü (At�f Y�lmaz)
- En iyi yönetmen: Memduh Ün (Namusum �çin)
- En iyi senaryo: Erol Keskin, Haldun Dormen (Bozuk Düzen)
- En iyi görüntü yönetmeni: Mustafa Y�lmaz (Namusum �çin)
- En iyi özgün müzik: Nedim Otyam (�syanc�lar)
- En iyi kad�n oyuncu: Selma Güneri (Son Ku�lar)
- En iyi erkek oyuncu: Ekrem Bora (Sürtük)
- En iyi yard�mc� kad�n oyuncu: Y�ld�z Kenter (�syanc�lar)
- En iyi yard�mc� erkek oyuncu: Mü�fik Kenter (Bozuk Düzen)
- En iyi stüdyo: Acar Film (Namusum �çin)
- En iyi k�sa metrajl� film: Ta�lar�n A�k� (Behlül Dal)

Tunus'ta Kartaca Sinema Günü'nde Erksan'�n Y�lanlar�n Öcü �eref madalyas� kazand�.

1967
208 film çekildi. Günlük gazetelerde ve dergilerde yay�nlanan çizgi-romanlarla foto-romanlar�n okuyucu üzerindeki etkinli�i bu y�l sinemaya da yans�d�. Ve Türk sinemas�nda yeni bir avantür filmler modas� ba�lad�. Ba�ta Killing olmak üzere, Baytekin, Fantoma, Mandrake, Uçan Adam gibi d��arl�kl�, yani kahramanlar� yabanc� kökenli bir dizi film yap�ld�.

�rfan Ünal Ak-Ün, Berker �nano�lu Er, Kadri Yurdatap Kadri ve sosyete terzisi Mualla Özbek Efes Film yap�mevlerini kurdular.

Yap�mc�-yönetmen Osman F. Seden bol y�ld�zl� filmler yapmaya devam etti. Oyuncu Türkân �oray Tap�lacak Kad�n ve Ölümsüz Kad�n gibi, ad�na yaz�lan senaryolarda yönetmen sinemas�n�n önüne ç�k�p "y�ld�z sistemi"ni bir "mitos" yani "efsane" boyutlar�na ç�kard�. Erkek oyunculardan Ayhan I��k ise bu "star sistemi"nin ilk büyük kuramc�s� olarak yap�mc�lar üzerindeki egemenli�ini sürdürdü. Sokaktaki adam�n, lumpen seyircinin sözcüsü olarak devreye giren Y�lmaz Güney, y�llard�r Türk sinemas�na egemen olan yak��kl� adam-güzel kad�n anlay��n� de�i�tirip bu kal�plar� k�rd�. Önceleri döküntü, s�rad�� filmlerle marjinal bir sinemac� havas� veren Güney, sonralar� At�f Y�lmaz ve Lütfi Ö. Akad gibi düzeyli yönetmenlerle çal��arak bu a�amada gerçek oyunculu�u yakalad�. Örne�in Lütfi Ö. Akad'�n Kurbanl�k Katil adl� filminde son derece �a��rt�c� bir oyun sergiledi. Ayn� y�l gene Akad'�n K�z�l�rmak-Karakoyun'u, At�f Y�lmaz'�n Balatl� Arif ve Kozano�lu adl� filmleri, y�l�n sa�lam yap�tlar�yd�. Özelliklede K�z�l�rmak-Karakoyun y�l�n filmiydi.

Bu arada Türkân �oray da Güney'in yolunu izleyip Lütfi Ö. Akad'la çal��t�. Bu i�birli�inin ilk filmi Ana'yd�. Ve ilk kez �oray, Otobüs Yolcular� ve Ac� Hayat say�lmazsa gerçekçi bir tipi canland�r�p bir köylü kad�n�n� oynad�.

4. Antalya Film Festivali yap�ld�:

- En iyi dram filmi: Zalimler (Y�lmaz Duru),
- En iyi tarihi film: Bir Millet Uyan�y

Yorum ( 2 ) Yorum yaz!

Mustafa Kemal Atat�rk'�n T�rk Dili Hakk�ndaki D��ncesi

11.6.2009 � Kategori: Dersler �devler

"Türk milletinin dili Türkçedir. Türk dili dünyada en güzel, en zengin ve en kolay alabilecek bir dildir. Onun için her Türk, dilini çok sever ve onu yükseltmek için çal��r. Bir de Türk dili, Türk milleti için kutsal bir hazinedir. Çünkü Türk milleti geçirdi�i nihayetsiz felâketler içinde ahlâk�n�n, an'anelerinin, hat�ralar�n�n, menfaatlerinin, k�sacas� bugün kendi milliyetini yapan her �eyin dili sayesinde muhafaza olundu�unu görüyor. Türk dili Türk milletinin kalbidir, zihnidir."

"Türk demek dil demektir. Milliyetin çok bariz vas�flar�ndan birisi dildir. Türk milletindenim diyen insanlar her �eyden evvel ve mutlaka Türkçe konu�mal�d�r. Türkçe konu�mayan bir insan Türk hars�na, camias�na mensubiyetini iddia ederse buna inanmak do�ru olmaz."

Mustafa Kemal ATATÜRK

--------------------------------------------------------------------------------

Ru�en E�ref Bey, Atatürk’ün kurdu�u Türk Dil Kurumu’nun ilk GENEL YAZMANI (kâtibi umumisi) idi. Kurtulu� Sava�� y�llar�nda da Atatürk’ün yan�nda olan Ru�en E�ref, Türk Devrimine inanan, devrimin ya�ama geçmesi için Mustafa Kemal’le birlikte yürüyen ayd�nlar�m�zdan biridir.
18 Mart 1892’de �stanbul'da do�an Ru�en E�ref Ünayd�n, Galatasaray Sultanisi’ni ve Darülfünun Edebiyat Fakültesini bitirdi. Yüksem Baytar ve Yüksek Muallim Mekteplerinde Türkçe ve Frans�zca ö�retmenli�i yapt�. Ö�retmenli�iyle birlikte çevirmenlikle yazarl�k ya�am� ba�lad� (1914). 1918'de Yeni Gün muhabiri olarak Kafkasya'ya, Tasviri Efkâr muhabiri olarak Sivas'a gitti. Servetifünun, Türk Yurdu, Donanma, Tedrisat Mecmuas�, Dergâh, Yeni Mecmua, Vakit gibi dergi ve gazetelerde söyle�ileri ve gezi türünde yaz�lar� yay�mland�. Dönemin genellikle ünlü edebiyatç�lar�yla yapt�� söyle�iler büyük ilgi gördü; bunlarla tan�nd�. 1920'de Ankara Hükümetinin ça�r�s� üzerine Anadolu’ya geçip “Milli Mücadele”ye kat�ld�.
1922’de Buhara Elçili�i Ba�kâtibi oldu. Lozan Konferans�nda “matbuat mü�avirli�i” yapt�. TBMM’nin ikinci döneminde Afyonkarahisar Milletvekili seçildi. “Riyaseticumhur Kâtibi Umumisi”, Tiran, Atina, Budape�te elçili�i; Roma, Londra ve Atina Büyükelçili�inde bulundu. 1952’de emekliye ayr�ld�.
Mustafa Kemal Atatürk’ün en yak�n çal��ma arkada�lar�ndan olan Ru�en E�ref Ünayd�n, Mustafa Kemal’in Gelibolu’daki ba�ar�lar�n� yay�mlayan, onun Türk ve dünya kamuoyunda tan�nmas�n� sa�layan gazetecidir.
Atatürkçülü�ün ödünsüz savunucular� aras�ndayd�. “Röportaj ve mülakat” türlerini Türk yaz�n�na o kazand�rm��t�r. Ba��ms�zl�k Sava�� döneminde, ünlü yaz�nc�larla yapt�� bir dizi röportaj�n�, Türk Yurdu dergisi ile Vakit gazetesinde yay�mlam��, daha sonra Diyorlar ki ad�yla kitapla�t�rm��t�r. Diyorlar ki adl� yap�t�yla ünlenen Ru�en E�ref Ünayd�n, özellikle mütareke ve Kurtulu� Sava��n�n en karanl�k günlerinde yazd�� yaz�lar�yla toplumu yüreklendirdi. �nsanlar�n karamsar de�il, güçlü olmas�; öfkesini, yurdunu kurtarmak için dirence dönü�türmesi için çabalad�. Ba��ms�zl�k sava�� utkuyla bitince, bu kez Türk Devriminin ya�ama geçmesi için Atatürk’ün en yak�n�nda oldu. Türk Dil Kurumu’nun kurulmas�nda görev ald�. Türk Dil Kurumu’nun kurulu�unun önemli tan�klar�ndan biridir; bu co�kulu do�umu Hat�ralar adl� yap�t�nda bütün ayr�nt�s�yla anlat�r:
Türk Dili Tetkik Cemiyeti i�lerindeki hat�ralar�m �öyle ba�l�yor.
11 Temmuz 1932’de Reisicumhur Mustafa Kemal Hazretlerinin davet iltifatlar�n� ald�m. Ak�amüzeri Çankaya’ya gittim. Kendileri birkaç vakittir yeni kö�ke geçmi�lerdi. Yukar� katta, kitap odas�n�n yan�ndaki çal��ma salonunda huzurlar�na ç�kt�m. Duvarlar� krem, dö�emeleri de kahverenkli bu sade ve büyük salonun orta yerindeki uzun masan�n ba��nda oturuyorlard�. O masan�n etraf�nda Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti azalar� da vard�. O günlerde ilk tarih kongresi yeni bitmi�ti.
�imdi konu�tuklar�:
Gelecek y�la yeti�tirilecek büyük kitab�n bölümleri nas�l olaca�� ve bunlar� kimlerin yazaca�� idi.
Yan�lm�yorsam, o ak�am orada bulunanlar �unlard�: Âfet Han�m, Yusuf Akçura, Samih Rifat, Riyaseticumhur Kâtibi Umumisi Hikmet, Yusuf Ziya, Hasan Cemil, Sadri Maksudi, Maarif Vekâleti Talim ve Terbiye Dairesi Reisi �hsan, Hamit Zübeyr, Hüseyin Nam�k beyler, bir de Macar Profesör Zayti Ferenç.
Tarih konu�mas� bitmek üzere iken Gazi Hazretleri, oradakilere sordular:
-Dil i�lerini dü�ünmek zaman� da gelmi�tir. Ne dersiniz?
Maarif Vekâleti bütçesinden tahsisat� kesildi�i 1931 Temmuzu sonundan beri, eski Dil Encümeni art�k çal��m�yordu. Harf ink�lab�n�n h�z�ndan do�an bu kayna��n yeni bir varl�k göstermesi çok yerinde olacakt�. Onun için, Reisicumhur Hazretlerinin yüksek dü�üncesi sevinçle kar��land�. Gazi Hazretleri,
- Öyle ise Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti gibi bir de ona karde� bir dil cemiyeti kural�m. Ad� Türk Dili Tetkik Cemiyeti olsun, buyurdular.
Yeni cemiyetin ne gibi i�lerle u�ra�aca�� görü�üldü. Sonunda Reisicumhur Hazretleri kendi eli ile �u resmi çizdi:
(Atatürk’ün çizdi�i resmi Ru�en E�ref aç�klar.)
Çal��man�n çerçevesi ortaya ç�km��t�. Cemiyetin iki büyük kolu olacakt�; biri filoloji ve lengüistik, biri de Türk Dili.
Filoloji ve lengüistik, hem do�rudan do�ruya bu bilgilerle, hem de bu bilgiler yollar�ndan Türk dili ile u�ra�acakt�.
Türk dili kolunun üç bölü�ü ise, lûgat-�st�lah, gramer-sentaks ve etimoloji bak�m�ndan Türk dilini tetkik ve tespit edecekti.
Reisicumhur Hazretleri,
- Yar�n hükümete bir istida verip cemiyetin iznini almal�. Fakat bunun için daha önce bir reis, bir de umumi kâtip seçmeli. Ben her ikisini de burada, aram�zda görüyorum, dediler.
Eli ile Samih Rifat Beyi göstererek,
- Zat�âliniz bunun reisli�ini al�rs�n�z, buyurdular. Umumi Kâtipli�e lütfen beni münasip gördüler.
- �imdi iki âza için de iki arkada� dü�ünürsünüz, dediler. Samih Rifat Bey ve ben, bize çok �erefli bir i� emreden Reisicumhur Hazretlerinin yüksek teveccühüne te�ekkür ettik. Âzalar için Yakup kadri Beyle Celal Sahir Beyi söyledim.
- Pekeyi, dediler. Celal Sahir Bey veznedarl��a, Yakup Kadri Bey de âzal��a seçildi. Reisicumhur Hazretleri,
- Zannederim �imdilik Türk Tarihi Tetkik Cemiyetinin nizamnamesini al�rs�n�z. Laz�m gelen yerlerine cemiyetinizin ad�n� ve gayesini yazars�n�z. Yenisini sonra dü�ünürüz, dedi.
Böylece millete yararl� birçok i� gibi Türk Dili Tetkik Cemiyeti de GAZ� MUSTAFA KEMAL’in ba��ndan do�du.
***
Hemen ertesi günü, 12 Temmuz 1932’de �çi�leri Bakanl��na �u dilekçe verilir:
“Dahiliye Vekâleti Celilesine,
Muhterem Efendim,
Türk dili hakk�nda tetkikat ve ne�riyatta bulunmak maksadiyle ve merkezi Anakarada Halkevi binas�ndaki dairede bulunmak üzere Türk Dili Tetkik Cemiyeti ad�yla ilmi bir cemiyet te�kil edilerek nizamnamesi merbuten takdim k�l�nm��t�r. Cemiyet �dare Heyeti azalar�n�n isimleri ve imzalar� arizam�z�n alt�nda yaz�l�d�r. Cemiyetin mesul murahhas� ve umumi kâtibi Afyon Karahisar Mebusu Ru�en E�ref Beydir. �cap eden resmi muamelenin ifas�na müsaade buyurulmas� rica olunur, efendim.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti Reisi
Çanakkale Mebusu Samih R�fat
Umumi Kâtip Afyon Karahisar Mebusu Ru�en E�ref
Âza ve Veznedar Zonguldak Mebusu Celal Sahir
Âza Manisa Mebusu Yakup Kadri”
Bu ba�vuru Dernekler Yasas� gere�ince Emniyet ��leri Genel Müdürlü�üne gönderilmi�ti. Derne�in tüzü�ü, amac� ve kurucular�n kimlikleri aç�s�ndan bir sak�nca bulunmad�� saptanm�� ve hemen ertesi 13 Temmuz günü çal��malara ba�lan�lmas� için gereken izin belgesi verilir.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti o y�l�n �ubat ay�nda aç�lan Ankara Halkevinde ayr�lan bir odada çal��malara ba�lam��t�. Atatürk 15 Temmuzda yazl�k çal��malar� için Yalova’ya hareket ederken trende yan�na ald�� Samih R�fat ve R. E. Ünayd�n ile dil sorunlar�n� konu�mu�tu. �stanbul’da toplanmas� öngörülen kurultay, yani genel kurul haz�rl�klar� ile u�ra�an Ünayd�n, a�ustos sonlar�nda Yalova’ya gitti�inde kar��la�t�� durumu, “Gazi Hazretlerini eski, yeni yerli, yabanc� kamuslardan (sözlüklerden) öz Türkçe sözler aramakla, filoloji ve lengüistleri ortaya koymakla me�gul gördüm” diye aktarmaktad�r.
Ru�en E�ref, Yalova’ya gitti�inde Samih Rifat’� göremez. Çünkü Türk Dili Tetkik Cemiyetinin Ba�kan� Samih Rifat’�n hastal�� ilerlemi�, ba�kan evine kapanmak zorunda kalm��t�r. Ru�en E�ref �öyle sürdürür an�lar�n�:
Gazi Hazretleri, Dil Cemiyetinin çal��mas� i�inde, gene kendi kurdu�u Tarih Cemiyetinin çal��mas� i�inden büsbütün ayr� bir usul tutmu�tu. Tarih i�inde yapt�� programa göre önce tez kurulup yaz�lanlar bilirlere gönderilerek tenkitleri istenmi�ti. Sonra tarih muallimleri ile tarihçilerden mürekkep büyük bir mütehass�slar kongresi toplanm��t�. Dil i�inde ise çizdi�i program �u idi: Önce kurultay� toplamak, tezi orada anlatmak, dil mütehass�slar�n�n, ediplerin, �airlerin, gazetecilerin, muallimlerin dü�üncelerini dinlemek, bütün milleti kendi dilinin i�lerinde alakaland�rmak, nizamnameyi, program� kurultayda konu�turtmak… Merkez heyetini ona seçtirtmek, sonra h�zla çal��maya geçmek.
***
26 Eylül 1932’de de Birinci Türk Dili Kurultay� ba�lar. Yakla��k on gün süren kurultay Ru�en E�ref’in �u co�kulu konu�mas�yla biter:
Büyük Önder, Aziz Dinleyenler,
�lk Türk Dil Kurultay� bugün sonuna eriyor. Böyle büyük ve tarihi bir vazifeyi gören kurultay� sayg� ile selamlar�m. Güzel �stanbul’a ne mutlu ki Harf �nk�lab� ilkin onda haz�rlanm��t�. Dil �nk�lab�n�n ilk h�z� da �imdi onda ba�l�yor.
Arkada�lar!
On gün her biri saatlerce süren celselerde Vekil Bey, âlimler, edipler, �airler, münekkitler, dilciler, gramerciler, istilahç�lar söz ald�lar; derin dü�üncelerini söylediler. Özlü bilgilerini anlatt�lar. Bunlar� bu salondakiler dinledi�i gibi, havalar� a�arak yurdun dört buca��na sesimizi duyuran demir a��zlar (radyo) önüne toplanm�� bütün yurtta�lar da dinlediler. O yurtta�lar ki, Kurultay�m�z� kutlamak için yollad�klar� binlerce tel yaz�lar�, görece�iniz gibi bir millet sesi idi.
Önümüzde daha zaman olsayd�; kad�n erkek nice hatibin biribirinden de�erli sözlerini dinleyecektik. Onlar�n söylenmemi� olmas�, söylemek istedikleri �eyin duyulmayaca�� demek de�ildir.
Umumi kâtiplik, elindeki yaz�lar� umumi merkez heyetine verecektir. Bunlar ilerde bast�r�l�p yay�lacakt�r. Böylece kurultaya yurdun dört buca��ndan getirilmi� olan hiçbir arma�an say�lmadan unutulmu�, sunulmadan saklanm�� olmayacakt�r.
Arkada�lar,
Bütün hatiplerin sözleri kurultay program�n�n yedi maddesi üzerinde topland�. Bu program, Türk dilini üç zaman içinde dü�ündürüyordu. Dilimizin dünü, bugünü, yar�n�. Onun için diyebilirim ki, bu program, tarihi ve co�rafyas� olan bir programd�r. Çünkü Türk dilini zaman ve mekân içinde göz önüne koyuyordu. Gördük ki Türk dili geni�likten yana Asya’n�n göbe�inden, Büyük ve Atlas Oseanlar�n (Okyanuslar�n�n) k�y�lar�na, Hint Osean�n�n (Okyanusunun) k�y�lar�ndan Finlandiya Körfezi k�y�lar�na kadar yay�lm�� bir ummand�r. Derinlikten yana ise, insan zekâs�n�n en �raklardaki belirtisine kadar gider uçsuz bucaks�z bir yoldur.
Gördük ki dilimiz, tarihin en ilk izlerinin de ötesine varabilen devirlerdeki büyük muhaceretlerin dili olmu�tur. En ilk ve eski kültürlerin dili olmu�tur. En ilk zaferlerin dili olmu�tur. Bugünkü lengüisti�in kök diye bakt�� Sanskritçe, Yunanca, Latince gibi dillerin de daha kökünde duran bir dil… Sümerce, Etice gibi ilk ön Asya medeniyetlerinin de dili olsa gerek…
Bu kadar uzak benli�i olan dilimiz Fatihlerin ordular� ile medeni al��veri�lerin yolu ile eski yeni dünyalar� kaç boy dola�m��, kendi varl��ndan nice izler b�rakm��… O pek yak�n bir geçmi�te bile Afrika’n�n Cezayirinde, Sudan�nda; Avrupa’n�n Nemçe s�n�rlar�nda konu�uluyordu.
Bugün bile onun co�rafyas� her dilin çözemeyece�i çizgileri çok ötelere a�maktad�r. O, hâlâ Balkanlardan Hint s�n�rlar�na, Çin içerlerine, buzlu istep derinliklerine kadar her yerde konu�uluyor. Onun her bir lehçesi bir diyar� tutmu�, bir iklimi benimsemi�, orada kendinden olmayan dillere gö�üs geriyor. Birçok yerde mektepsiz, bak�ms�z kalsa da halk�n ba�r�nda bir ruh z�rh�na bürünmü� olarak diri duruyor. Türkçe: Buyruklar�n dili, yurt, yap� kuranlar�n dili; ülkeler gibi denizleri de �anla a�m��lar�n dili; topra�� i�leyenlerin dili; beyinleri uyand�ranlar�n dili; sevgilerin dili; s�z�lar�n dili…
Türkçe: Analar�m�z�n dili; anadil, diller güzeli... Yerine göre k�l�çtan keskin, çelikten sert, kayadan sarp, boradan h�zl�, bürümcükten ince, kelebekten uçucu, çiçekten renkli, kokudan tatl�, alt�ndan parlak, sudan duru Türkçe...
Co�gunlar�n h�z�n�, dertlilerin iç s�z�s�n�, delikanl�lar�n sevgisini, inan�n�, güler yüzlü k�zlar�n k�vrakl��n�, babalar�n ö�ütlerini, analar�n yumu�ak yüreklili�ini, k�zg�nlar�n öfkesini, k�rg�nlar�n iniltisini, �enlerin �akas�n�, göklerin �rakl��n�, sular�n canl�l��n�, ay ��klar�n�n oynakl��n�, güne� par�lt�s�n�n keskinli�ini, iç ya�ay��lar�m�z� da d�� ya�ay��m�z gibi her dilden duygulu anlatan Türkçe... Bize hayat� anlatan, hayat� kendisi ile anlad��m�z Türkçe...
Bizi birbirimizle anla�t�ran; dünya milletleri içinde bize �anl� ve belirli bir varl�k veren Türkçe…
��te bu kurultayda on gündür onun ba��ndan geçenleri, onun u�rad�� bak�ms�zl�klar�, onun kendisinde kalan zenginli�i, onun ileride alaca�� gürbüzlü�ü dü�ündük.
Onu ilk defad�r ki bu kadar toplu, bu kadar sürekli, bu kadar candan dü�ünüyoruz. Yar�na bir abide yüceli�inde geçecek bir ve***a, bir kitap b�rakt�k. Yeni bir Turfan abidesi…
Tarih en büyük dü�ünce hareketlerinin belirti noktalar� dile Perikles devrinden, Augustos devrinden, rönesanstan, On Dördüncü Louis devrinden, Büyük Frederik devrinden bahseder. Bunlara ad�n� verenlerin bunlarla ne kadar u�ra�t�klar� ise çok belli de�ildir. Fakat bu devirlere e� bir devir de biz ya��yoruz. Mustafa Kemal devrinin dü�ünce hamleleri bizim için onlardan çok uyar�c� ve ba�ar�c�d�r.
Ad�n� ta��yacak devrin ilk ba��nda o kendisi, Mustafa Kemal duracakt�r. Sakarya’da, Dumlup�nar’da oldu�u gibi, �apkada da harfte de, tarihte de dilde de ba� o olmu�tur. Bunlarda onun hizmetinde çal��m�� olanlar, baht�n eliyle al�nlar� s��azlanm�� fanilerdir. Bu abidelerin usta ba��s� yaln�z odur.
Bu program da odur. Bu program Mustafa Kemal’in bir meseleyi nas�l dü�ündü�ünün grafi�inden ba�ka nedir? Bir davay� bütün gerçekli�i ile göz önüne getirmek, onu zaman ve mekân içindeki yerine, s�ras�na koymak, beynin laboratuvar�nda inceden inceye elenip dokunmu� bu i�in nas�l bir i� oldu�unu görmek, göstermek, dü�ünceleri o i� etraf�nda bir araya toplamak, o i�ten ç�kan neticeleri ilerisi için hedef edinmek: ��te Mustafa Kemalce dü�ünü� bu demektir.
Bu kurultay�n program� da bu cemiyetin kurulmas� gibi o biçim dü�ünü�ün bir örne�idir. Mustafa Kemalce dü�ünmek demek, tahlil ve terkibetmek, �uurla�t�rmak, nizamla�t�rmak, sistem haline komak demektir. Bu usul Çanakkale’den dil kurultay�na kadar ayn� h�z� ve s�ray� gösterir.
Yapt�� i�lerin hiçbiri kolay de�ildi. Onun ve hepimizin bu sarayda oturmas� için önce onun y�k�lm�� Türkiye’yi, verilmi� �stanbul’u kurtarmas� gerekti. Onun da bizim de �stanbul’da oturabilmemiz için yeni Türkiye’nin kurulmas� gerekti!... Her biri tarihte bir büyü�e sonsuz �an olacak bu dev i�lerinin her birinden sonra, o, art�k yeter deyip dinlenseydi, hangimiz ona, yoruldu diyecektik. Fakat o, bizi kama�t�ran her büyük i�i kendinin bir gün i�i gibi görüyor. Vazifesini bitmi� saym�yor. Bu dünyada hangi i�i görmeye geldi�ini yaln�z o biliyor. Onun için ömrün bütün çizgileri içine bir milletin as�rlar�n� s��d�r�yor. Ça�layan ak�yor. Ondan bütün tarlalar�m�za bolluk, bütün karanl�klar�m�za ��k, bütün makinelerimize hareket almak bizim borcumuzdur. Bizim yurdumuzda onun gibi bir kuvvetimiz bulunmas�, bizim baht�m�zd�r.
Bugüne kadar da��n�k dilekler, geçici özleyi�ler, büyük emeller �uradan buradan beliren birer s�z�nt� idi. O, i�i eline ald�� günden beri ise umumi bir �uur oldu, bir nizam, bir sistem oldu; milletle�ti, devletle�ti, yeni ve engin bir h�z ald�!...

Ey bizden daha genç olanlar! Bu emekler, bu dilekler sizler içindir! Bu dille sizler, ne mutlu, bizlerden daha çok ve güzel konu�acaks�n�z. Hele analar�n kuca��nda ilk sözleri ö�renen Türk çocuklar�! Ah sizin konu�aca��n�z, sizin yazaca��n�z Türkçeyi duysayd�m! Sizin ve sizin çocuklar�n�z�n a�z�nda Türkçe kimbilir ne güzel, ne duru bir varl�k olacakt�r! Onu yar�nki dâhi sanatkârlar kimbilir daha ne imrenilecek yenili�e ve güzelli�e yükseltecektir. Onlar da unutmas�nlar ki, bu yolu onlara ilkin Mustafa Kemal açt�.
Böyle bir yolun ba��nda bulunmu� oldu�unuz için bahtl�s�n�z arkada�lar, hem de Mustafa Kemal’i görerek, reylerinizle açt��n�z yolun güzelli�ini görerek...

ALINTI

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Mustafa Kemal Atat�rk'�n An�lar�

11.6.2009 � Kategori: Dersler �devler

�ZM�R SU�KASTI

�zmir'de haz�rlanan o alçakça suikast�n sonuçsuz kalmas�ndan sonra bir gün bize �u olay� anlatm��t�:
- "Ziya Hur�it'in beni öldürmeye memur etti�i iki zavall� vard�. Sorgular� yap�ld�ktan sonra bunlar�n birisini yan�ma ça��rd�m. Odada kimse yoktu. Kendisine sordum:
- Sen Mustafa Kemal'i öldürecekmi�sin, öyle mi?
- Evet, dedi. Ben yine sordum:
- Mustafa Kemal ne yapm��t� ki onu öldürecektin?
- Fena bir adamm�� o. Memlekete çok fenal�k yapm��. Sonra bize onu öldürmek için para da vereceklerdi.
- Sen Mustafa Kemal'i tan�yor musun?
- Hay�r.
- O halde tan�mad��n bir adam� nas�l öldürecektin?
- Geçerken i�aret edecekler, Mustafa Kemal i�te budur, diyeceklerdi. Biz de öldürecektik.

O zaman cebimdeki tabancay� ç�kararak kendisine uzatt�m:
- Mustafa Kemal benim, haydi al eline tabancay�, öldür, dedim.

Herif benden bu kar��l�� al�nca y�ld�r�mla vurulmu� gibi oldu. Bir süre �a�k�n �a�k�n yüzüme bakt�ktan sonra diz üstü kapanarak hüngür hüngür a�lamaya ba�lad�..

ASKERLE GÜRE�

Bir gezisinde, Kolordu binas�n�n kap�s�nda aslan yap�l� bir Mehmetçik gördü. Ça��rd� ve güler yüzle sordu:
- Sen güre� bilir misin?
Yan�ndakilerden en kuvvetli görünenlerle Mehmetçi�i güre�tirdi. Genç asker her zaman üstün geliyordu. Çok ne�elendi, aya�a f�rlad�.
Ceketini ç�kar�p Mehmet'e ense tuttu:
- Haydi, bir de benimle güre�!
Kat�ks�z ve temiz Anadolu çocu�u Ata's�n�n yüzüne hayranl�kla bakt�:
- "Atam," dedi. "Senin s�rt�n� yedi düvel yere getiremedi. Bir Mehmet mi bu i�i ba�ar�r?"
Gözleri doldu ve a�lamamak için gülmeye çal��t�.

ALÇAKGÖNÜLLÜ

Atatürk'ü, 1938 Gençlik ve Spor Bayram� günü, son defa, 19 May�s Stadyumu'nda gördüm. �eref tribünü kap�s�nda -o zaman küçük bir çocuk olan k�z�ma- o günün an�s� olan rozetini takt�rmayarak bir �eyler söylüyordu. Zay�f ve yorgundu.

K�z�mdan Atatürk'ün kendisine neler söyledi�ini sordum:
— Rozette resmim varm��, nas�l takar�m? dedi.
Zeki ve alçakgönüllü Atatürk rozetteki resmi görmü�tü.

Bu, O'nun stadyuma ilk ve son geli�i, sanki gençli�e vedas� oldu

BEN�M ADIM ATA DE��L

Atatürk'ün sinirlendi�i önemli bir nokta vard�. Gazetelerde, kendisine "Ata" denildi�ini okudukça �öyle dedi:
-Benim ad�m Ata de�il, Atatürk'tür! Baz� gazeteler neden böyle yazarlar?

GÖMÜLECE�� YER

Atatürk'ün gömülece�i yer ve toprak:
O'nun kabri Ankara'da olacakt�r. Fakat bu �ehrin neresinde? Çünkü O' nun en son kuvvetli iste�i bir an önce Ankara'ya dönebilmekti. Biri Büyük Millet Meclisi'nden �stasyon'a inen cadde üzerindeki yuvarlak yer, di�eri Çankaya'daki yeni kö�kün mermer havuzu. Bu yerler �u nedenle konu�ulmu�tur:
Bir ak�am Atatürk'ün etraf�nda toplananlar aras�nda, O'nun ölümlü olu�u üzerinde durulmu� ve özellikle kendisi 1926 suikast giri�iminden sonra söyledi�i cümleyi tekrar etmi�ti. "Benim naçiz vücudum bir gün elbette toprak olacakt�r. Fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacakt�r." dedikten sonra "Milletim beni istedi�i yerde yat�rs�n, yeter ki beni unutmas�n," demi�ti. Meclisin alt�ndaki yuvarlak yeri ortaya atan ki�iye ise, "iyi ve kalabal�k bir yer, fakat ben böyle bir arzumu milletime vasiyet edemem". Ancak, gene o ak�am ileri sürülen bir fikrin kendisini çok duyguland�rd��n�, bugün bile hat�rl�yorum.
Memleketin bütün s�n�r boylar�ndan getirilecek toprak üzerinde yatmak. Recep Peker, hararetle bu fikrin sembolik savunmas�n� yapm��t�.

Atatürk, böyle bir fikrin uygulanmas�ndan ancak, ölümlü vücudu için ho�lanaca��n� ve gurur duyaca��n� anlat�rken bana bakarak: "Bunu unutma!" demi�ti.

SOKAK ÇOCU�U

Atatürk'e, dü�manlar�ndan bir bayan, bir yabanc� gazetede (sokak çocu�u ve zalim) diye yaz�lar yazmak küçüklü�ünü göstermi�ti.
Bir gün Yat Kulüp'te Atatürk, arkada�lar�na bu yaz�dan söz ederek demi�tir ki:
- Bana sokak çocu�u diye yazm��... Ben pek küçük ya�ta yat�l� bir ö�renci olarak okullara girmedim. �dadi'den Harp Okulu'na, oradan da orduya hizmete gittim. Sorar�m sizlere, benim sokakta oynamaya vaktim mi vard�? Bana (zalim) diyormu�... Ben e�er bu vatana ihanet eden birkaç adam� mahkemeye vererek, kanun çerçevesinde bu adamlar cezalar�n� buldularsa, benim onlara kar�� sevgimden ziyade, Türk milletine sevgim daha büyüktür... Bu nedenle Türk milletine onlar�n zararl� vücutlar�n� feda ettim..." demi�lerdir.

MUTSUZ L�DER

Bir ak�am sofras�n�n hararetli bir döneminde Mustafa Kemal, ki�isel özgürlü�ünün birçok bölümlerinden yoksun b�rak�lmas� ac�s�n� hüzün dolu sözlerle �öyle anlatt�:
- "�imdi siz buradan ayr�l�r, istedi�iniz yerde gezer dola��rs�n�z. Benim gözümde bunun ne büyük mutluluk oldu�unu bilemezsiniz. Halime bak�n, sahip oldu�unuz bu özgürlükten yoksunum, cumhurba�kan�y�m ama kö�eye at�lm�� ve özgürlü�ü s�n�rl� bir insan�m. Bütün e�lencem, ak�amlar� soframa toplad��m arkada�lara ayr�lm��t�r. Haydi �imdi buradan ayr�l�p bol bol dola��n, istedi�iniz yerlere girip ç�k�n, arzu etti�iniz gibi e�lenin. Ben de bunun hayaliyle avunurum." dedi.
O ak�am hepimiz masadan erken ayr�ld�k.

ABDÜLHAM�D

1937 y�l�nda idi. Yaz aylar�ndan biri. Do�rudan do�ruya kendi kontrolündeki bir gazetede "Makedonya" adl� bir eserim tefrika ediliyordu. Bir ak�am üstü Ba�yaver Celâl (Üner) Bey beni telefonla arad�. Dolmabahçe Saray�'na davet edildim. Ve Saraya gidince de, hemen hiç bekletilmeden, üst kata ç�kar�ld�m. Bir kap� aç�ld�, kendimi Büyük Adam�n kar��s�nda buldum. Sayg�lar�m� bildirince, belli bir iki nezaket cümlesi ile beni ok�ad�. Sonra:
- Yaz�n� okuyorum, dedi. Hürriyetin ilân edildi�i zaman küçük bir çocuk olman lâz�m. Fakat kutlar�m, o günleri iyi canland�r�yorsun. Yaln�z Abdülhamid'i hiç sevmedi�in belli.
Biraz durdu. Elindeki bir renkli kalemi, önünde aç�k duran kal�n ciltli bir Frans�zca kitaba dikine vurarak dü�ünür gibi oldu. Ben susuyordum. Bu hal bir iki dakika devam etti. Sonra birdenbire �u sözler ç�kt� a�z�ndan:
- Sevme Abdülhamid'i! Yine de sevme! Fakat sak�n an�s�na hakaret edeyim deme. Senin ku�a��n biraz daha ölçülü kararlar vermeye al��mal�. Bak çocuk! Ki�isel kan�m� k�saca söyleyeyim: Tecrübe göstermi�tir ki, topraklar� üstünde ya�ayan insanlar�n ço�unun durumu ku�kulu ve s�n�rlar� yaln�z dü�manlarla çevrili bir büyük devlette, Abdülhamid'in yönetimi büyük ho�görüdür. Hele bu yönetim on dokuzuncu yüzy�l�n son y�llar�nda uygulanm�� olursa...
Bunun üzerine ayr�lmama müsaade buyurmu�lard�. Sayg�lar�m� tekrarlayarak huzurundan uzakla�t�m.

YANINA ALDI�I �LK ER

Atatürk, Samsun'a ç�kt�� zaman, üstü ba�� y�rt�k, postallar� patlam��, silahs�z bir er gördü. Yüzünün rengi bak�ra dönmü�, ya�lan eriyip kemik ve sinir kalm�� bu Türk askeri a�l�yordu. O'na sordu:
- Asker a�lamaz arkada�, sen ne a�l�yorsun?
Er irkildi, ba��n� kald�rd�. Bu sesi tan�yordu ve bu yüz ona yabanc� de�ildi. Hemen do�ruldu ve Anafartalar'daki Komutan�n� çelik yay gibi selamlad�.
- Söyle niçin a�l�yorsun?
�ç Anadolu'nun yan�k yürekli çocu�u içini çekti:
- Dü�man memleketi bast�, hükümet beni terhis etti. Silah�m�z� elimizden ald�. Topra��ma giren dü�man� ne ile öldürece�im? Kemal Atatürk, er'in omzuna elini koydu:
- Üzülme çocu�um, dedi. Gel benimle!
Ve Samsun deposunda giydirilip silahland�rarak yan�na ald�� ilk er bu Mehmetçik oldu.

KAHRAMAN TÜRK KADINI

1 Mart 1923 Tarsus:
Mustafa Kemal �stasyon'dan �ehre do�ru, bir süre yaya olarak yürüdü. O'nu görmek için sabahtan itibaren yollar� dolduran Tarsuslular�n aras�ndan ne�e ile selamlar vererek, ilerledi. O s�rada ans�z�n bir olayla kar��la�t�.
Milli Mücadele'deki çete giysili bir kad�n, Atatürk'ün yolunu keserek aya��na kapand�. Gözya�lar�yla �öyle hayk�r�yordu:
- "Bast��n topra�a kurban olay�m Pa�am!"
Mustafa Kemal onu yerden kald�rmak için e�ilirken kula��na bu kad�n�n Kurtulu� Sava��nda cephelerde çarp��m�� olan (Adile Çavu�) oldu�unu f�s�ldad�lar.
Gözlerinden iki damla ya� dü�en Mustafa Kemal, bu güne�ten yüzü yanm�� kad�n�n elinden tutup aya�a kald�rd� ve ona �öyle seslendi:
- "Kahraman Türk kad�n�! Sen yerlerde sürünmeye de�il, omuzlar üzerinde yükselmeye lay�ks�n.

�NANMAYANLAR DA HAKLIYDILAR

Mustafa Kemal realist bir liderdi. Lekelemelerin politika kadrosunu nas�l daraltaca��n� ve kendisini bir avuç partizan tak�m� elinde b�rakaca��n� dü�ünerek, aç�kça bir suç i�lemi� olanlar d��nda yaln�z ki�isel de�erlere sayg� gösterdi. Sicil yoklamalar�na ra�bet etmedi. Bir gün bana:
- Kuva-y� Milliye'ye inanmayanlar da inananlar kadar hakl� idiler, demi�ti

�K�NC� DÜNYA SAVA�I

Hastal��n�n ilerlemi� zaman�nda:
"Hatta bir gün, bizim önümüzde baz� siyasi sorunlara de�inip Romanya' da yap�lan hükümet de�i�mesinden söz ederken, bir patri�in i�ba��na gelmi� olmas�ndan hayret duydu�umu söyledim. Bu nedenle �kinci Dünya Sava��'n�n da yakla�makta oldu�unu an��t�rarak dedi ki:
- "Bir sava� ç�kt�� takdirde, kan�mca yans�z kalmal�y�z. O zaman birçok f�rt�nalar kopacak. Devlet gemisini gayet ustaca yöneterek i�in içinden s�yr�lmaya çal��lmal�d�r." dedi.

EL�F, LAM, M�M NE OLACAK?

Atatürk, Kur'an'�n Türkçe'ye çevrilmesine karar verdikten sonra Kâz�m Karabekir Pa�a kayg�ya dü�mü�tü. Büyük bir heyecan ve �a�k�nl�k içinde bir gün dayanamayarak Atatürk'e sordu:
- "Kur'an'�n Türkçe'ye çevirisini emretmi�siniz."
- "Evet."
- "Peki, o zaman elif, lam, mim ne olacak?"
Atatürk hayretle Karabekir'in yüzüne bakt� ve en kolay bir �eyin cevab�n� verir gibi:
- "Ne olacak, elif, lam, mim yine elif, lam, mim olarak kalacak" dedi.

D�L ALANINDAK� ÇALI�MALARI

Dil alan�nda bir kaynak sorununu ileri sürünce, ortaya, kâ��t kalem ve Atatürk'ün kendi eliyle aç�klamalar yap�lm�� diksiyonerler getiriliyor. Yunanca'dan getirilen kelimelerin, onlar� bir ba�ka dile ba�layan daha eski bir etimolojisi aran�yor.
- Ana kökü arayaca��z, diyor.
Ve dil hakk�ndaki kuram�n� anlatmaya ba�l�yor ve bir gülü�le:
- Uzun bir çal��madan sonra, bunu buldu�um zaman, Sakarya sava��n� kazand��m dakikadaki mutlulu�u duydum, diyor.

MEDRESELER

Rize gezilerinde medreselerin aç�lmas� için kendisine ba�vuran hocalara; öfke ve sertlikle ve herkesin önünde:
- "Para istiyorsan�z size millet yetecek kadar verecektir. Açsan�z karn�n�z� doyuracakt�r. Medreseler bir daha aç�lmayacakt�r, anlad�n�z m�?" diye ba��rd�.

KÖYLÜ M�LLET�N EFEND�S�D�R

Bir gece beraber oturuyorduk. Yan�m�zda Siirt milletvekili Mahmut Soydan, �imdiki Macaristan elçimiz Ru�en E�ref Onayd�n, bir de Soysall� vard�. Atatürk, ertesi günü Büyük Millet Meclisi'nde okuyaca�� söylevi haz�rl�yordu. Mahmut'la Ru�en E�ref not tutuyorlard�. Atatürk ara s�ra bana da, "Ne dersin?" diye soruyordu. Ben ne diyebilirim? Hiç... Sonra Atatürk bana döndü ve dedi ki:
- Bu memleketin efendisi kimdir?
Dü�ündüm. Kar��l�� o verdi:
- Türk köylüsüdür, dedi. Ve devam etti:
- Türk köylüsü "Efendi" yerine getirilmedikçe memleket ve millet yükselmez!...

YEN� KEL�MELER

Atatürk, yeni kelimeler için �öyle derdi:
"Onlar� ortaya atmak gerekir. Millî duygumuz hangisinden ho�lan�r ve onu kullan�rsa, o zaman sözlü�ümüze koyal�m."

Ö�RENC� GÖZÜNDE Ö�RETMEN

Çankaya'da bir ilkokul aç�lm��t�. Kö�kün çevresinde bulunan bu okulu bir gün Atatürk ziyaret etmi�.
Ö�retmen tahta ba��nda ö�rencilere ders veriyormu�. Cumhurba�kan� girer girmez sayg� i�aretini vermi�, çocuklar aya�a kalkm�� ve oturunuz i�aretini verdikten sonra yüzünü tahtaya çevirerek derse devam etmi�. Atatürk, be� on dakika ayakta ders dinlemi� ve ç�karken ö�retmen yine ayn� ses, ayn� eda ile çocuklar� aya�a kald�rm�� ve oturunuz i�areti verir vermez derse devam etmi�.
Gazi kap�dan ç�karken yan�ndakilere:
- "Gördünüz mü ö�retmeni? Cumhurba�kan�na önem vermedi" demi� ve ilave etmi�:
- "�lkö�retmen vatan�n en hay�rl� eleman�. Onlar vatan çocuklar�yla o kadar kayna�m��lard�r ki, adeta çocukla�malard�r. Onlar�n gözünde en sevgili ö�rencilerdir. Bu ö�retmen e�er dersini b�rak�p sayg�s�n� göstermek için yan�ma gelseydi ve ç�karken beni merdivenlere kadar geçirse idi, ö�rencileri gözünde küçülür, belki prestijini kaybederdi. Ö�renci gözünde en sayg�l�, en büyük adam ö�retmendir." demi�lerdir

ANADOLU'NUN MÜZ��

Atatürk söylüyor:
- Montesquieu'nun, "Bir milletin musikicilikteki ak��na önem verilmezse, o milleti ilerletmek mümkün olamaz" sözünü okudum, do�rular�m. Bunun için, musikicili�e pek çok özen göstermekte oldu�umu görüyorsunuz.
- Biz Bat�l�lara göre, do�u musikicili�inin kulaklar�m�za gelen tuhafl�k yönünden söz ettim ve dedim ki; Do�unun tek anlayamad��m�z bir taraf� varsa,o da onun musikicili�idir.
Gazi, itiraz ederek �öyle demi�tir:
- Bunlar hep Bizans'tan kalma �eylerdir. Bizim gerçek musikimiz Anadolu halk�nda i�itilebilir.
- Bu ezgilerin geli�tirilmesi mümkün de�il midir?
- Bat� musikicili�i bugünkü durumuna gelinceye kadar, ne kadar zamanlar geçti?
- Dört yüz y�l kadar geçti.
- Bizim bu kadar süre beklemeye zaman�m�z yoktur. Bunun için, bat� musikicili�ini almakta oldu�umuzu görüyorsunuz.

SEN NE OLACAKSIN K�?

Mustafa Kemal, Selanik'te yine bir ak�am o zaman Sa�l�k Müfetti�i olan eski D��i�leri Bakan� Dr. Tevfik Rü�tü Ara�, Nuri Conker, Salih Bozok beylerle birlikte Olimpiyos birahanesinde oturmu�lar içerlerken, devletin d�� siyaseti söz konusu oluyormu�. Bu arada Mustafa Kemal Bey birtak�m ac� ele�tiriler yapt�ktan sonra i�i �akaya dökmü� ve Tevfik Rü�tü Bey'i göstererek:
- "Bu yanl�� siyaseti bir gün doktor arac�l�� ile düzelttirece�im." Deyince, yak�n ve teklifsiz arkada�� olan Nuri Conker:
- "Ne? Ne... Sen mi düzelttireceksin?"
Diye küçümseme ile sormu�. Bunun üzerine Nuri (Conker) Bey'le aralar�nda �öyle bir konu�ma geçmi�:
- "Evet, ben doktoru D��i�leri Bakan� yapaca��m. Bütün yanl��l�klar� ona düzelttirece�im."
Nuri Bey �aka ile sormu�:
- "Demek sen doktoru D��i�leri Bakan� yapacaks�n. O halde ya beni?"
- "Seni de vali ve komutan yapar�m!"
Bu konu�maya, haz�r bulunan Salih Bozok da kar��yor:
- "Herhalde bu arada beni de bir �ey yapars�n�z?"
Mustafa Kemal Bey Salih'in bu sorusuna, biraz dü�ündükten sonra:
- "Salih, seni yaver yapaca��m ve yan�mdan ay�rmayaca��m." Cevab�n� verince Nuri Bey yine dayanamam��, tekrar at�larak:
- "Allah�n� seversen, sen ne olacaks�n ki, hepimize �imdiden böyle birtak�m onurlar veriyorsun?" demi�.
Mustafa Kemal Bey, Nuri Bey'in bu sordu�u soruya gülerek:
- "Bu memuriyetleri, bu onurlar� veren ne olursa i�te ben o olaca��m."
Diye kar��l�k vermi�.

TÜRK ORDULARI BA�KUMANDANIYIM

Afyonkarahisar'�n hatlar�n�n çözülmesi sonunda birkaç Yunanl� tutsak, geceleyin Mustafa Kemal'in çad�r�na getirilmi�ti. Bunlardan birisi, Muzaffer Generalin do�up büyümü� oldu�u Selanik'ten gelmi�ti. Yüz, kendisine yabanc� gelmedi�inden ve üniformas�nda da hiçbir bellilik görmedi�inden kim olduklar�n� ve rütbelerini sormaya ba�lam��t�.
- Binba�� m�s�n�z?
- Hay�r.
- Albay m�?
- Hay�r.
- Korgeneral mi?
- Hay�r.
- Peki nesiniz?
- Ben Mare�al ve Türk Ordular� Ba�komutan�y�m! �a�k�nl�ktan a�z� aç�k kalan Yunanl� kekeledi:
- Bir ba�komutan�n sava� hatt�na bu kadar yak�n yerlerde dola�mas� i�itilmi� de�il de!..

Olay�n ayr�nt�s�

Düzenleyicilerin aras�nda Fenerbahçe ba�kan� Dr. Naz�m'�n da bulundu�u, ba�ar�s�z süikast giri�imi dolay�s�yla Gazi Mustafa Kemal Pa�a, Anadolu Ajansi'na 18 Haziran 1926'da �u tarihi demecini vermi�ti:

'...Benim naçiz vücudum bir gün elbette toprak olacakt�r. Fakat, Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacakt�r...'

��TE PUSU PLANI
Hain plana göre, Mustafa Kemal Pa�a'n�n �zmir'e ziyareti s�ras�nda, Gazi otomobille �ehirden geçerken, Gaffarzade Oteli yak�n�nda dar bir dönemeçte, Ziya Hur�it ve adamlar� kendisine ate� ederek öldürdükten sonra, olu�acak karga�adan yararlanarak �zmirden motorla Sak�z Adas�na kaçacaklard�. Suikastç�lar�n kaçmas�n� sa�layacak olan motorcu �evki, haz�rl�klar� �zmir Valisi Kaz�m Dirik'e haber vererek suikastç�lar� yakalatt�.

17 K�� DAM ED�LD�
Olay�n ortaya ç�kmas�ndan sonra yap�lan yarg�lama süreci neticesinde �stiklal Mahkemesince aralar�nda FB Ba�kan� Dr. Naz�m�n da bulundu�u 17 ki�inin idam�na karar verilmi� ve as�lm��lard�r.
Suikast olay�n�n Terakkiperver Cumhuriyet F�rkas� bir k�s�m mensuplar� ile ilgili bulundu�u ortaya ç�km�� ve eski �ttihat ve Terakkicilerin de bu olay�n tahrik ve düzenleyicileri olduklar� anla��lm��t�r.

Amaçlar�, önce irticay� tahrik ve dini siyasete alet ederek Mustafa Kemal Pa�a'y� iktidardan dü�ürmekti. Buna muvaffak olamay�nca da, �ttihat ve Terakki'nin ileri gelenleri, Terakkiperver F�rkan�n içindeki adamlar�yla Ata'ya suikast te�ebbüsü haz�rl�klar�na giri�mi�lerdi.

Suikast �ebekesi, aylardan beri birtak�m özel tertibat ile her ne olursa olsun Gazi'ye kar�� suikast yapmay� ve bu suretle de hükümeti devirmeyi kararla�t�rm��t�. Suikast� haz�rlayanlar, Terakkiperver Cumhuriyet f�rkas�na mensup baz� kimselerdi. En önemli rolü oynayanlar Terakkiperver F�rkadan �zmit Milletvekili �ükrü Bey ile eski �ttihat ve Terakkici Kara Kemal'di. Suikast önce Ankara'da tasarlanm��, ancak Erzincan Milletvekili Sabit Bey'le Faik Bey'in müdahaleleri ile önlenmi�ti. Daha sonra Bursa'da bir süikast plan� dü�ünülmü�, bu da uygun görülmeyerek �zmir'de 16 Haziran 1926'da gerçekle�tirilmesine karar verilmi�ti.

16 Haziran 1926 Çar�amba günü, Mustafa Kemal �zmir'e gitmek üzere seyahatte bulunurken, Giritli �evki durumu �zmir Valisine ihbar etmi� ve suikast� fiilen yapmakla görevli olanlar, suç vas�talar� olan bomba ve silahlar�yla birlikte yakalanm��lard�r.

YARGI SÜREC�
Olaylar� takiben Ankara �stiklal Mahkemesi, �zmir'de görevlendirildi. Aralar�nda milletvekillerinin de bulundu�u geni� ölçüde tutuklamalar yap�ld�.

�stiklal Mahkemesi, �zmir'de Milli Kütüphane binas�nda san�klar� yarg�lamaya ba�lad�. Ali (Çetinkaya) Ba�kan, Ali (Rize), Dr. Re�it Galip, üye ve Necip Ali (Küçükada) da savc�yd�.

Mahkemenin ilk bölümü 13 Temmuz 1926'da karara ba�land�. Suikast� planlad��n� itiraf eden Ziya Hur�it ve birkaç yard�mc�s� d��nda, kapat�lan Terakkiperver F�rka milletvekilleri Erzurum mebusu Rü�tü Pa�a, �zmit mebusu �ükrü, Manisa mebusu Abidin, �stanbul mebusu �smail Canbulat, Eski�ehir mebusu Arif ve Sivas mebusu Halis Turgut Beyler idam edildiler.

�stiklal Mahkemesi Ankaraya intikal ederek, yine Ali Çetinkaya'n�n ba�kanl��nda, �zmir suikast te�ebbüsünün daha geni� bir hükümet darbesinin parças� oldu�u iddias�yla 2 A�ustos 1926 da tekrar ba�lad�. San�klar�n ço�u eski �ttihad ve Terakki F�rkas� mensubu olduklandan bu davaya 'Ittihatç�lar Davas�' da denilmektedir.

26 A�ustos 1926 günü verilen karar ile, eski Maliye Naz�r� Cavid, �ttihad ve Terakki eski Genel Merkez Üyesi Fenerbahçe Ba�kan� Dr. Naz�m ve eski katiblerden Nail, eski Ardahan mebusu Hilmi Beyler idama mahkum oldular ve Ankara'da Cebeci'de ertesi sabah as�ld�lar.

�ZM�R SU�KASTI
�zmir'de haz�rlanan o alçakça suikast�n sonuçsuz kalmas�ndan sonra bir gün bize �u olay� anlatm��t�:
- "Ziya Hur�it'in beni öldürmeye memur etti�i iki zavall� vard�. Sorgular� yap�ld�ktan sonra bunlar�n birisini yan�ma ça��rd�m. Odada kimse yoktu. Kendisine sordum:
- Sen Mustafa Kemal'i öldürecekmi�sin, öyle mi?
- Evet, dedi. Ben yine sordum:
- Mustafa Kemal ne yapm��t� ki onu öldürecektin?
- Fena bir adamm�� o. Memlekete çok fenal�k yapm��. Sonra bize onu öldürmek için para da vereceklerdi.
- Sen Mustafa Kemal'i tan�yor musun?
- Hay�r.
- O halde tan�mad��n bir adam� nas�l öldürecektin?
- Geçerken i�aret edecekler, Mustafa Kemal i�te budur, diyeceklerdi. Biz de öldürecektik.

O zaman cebimdeki tabancay� ç�kararak kendisine uzatt�m:
- Mustafa Kemal benim, haydi al eline tabancay�, öldür, dedim.

Herif benden bu kar��l�� al�nca y�ld�r�mla vurulmu� gibi oldu. Bir süre �a�k�n �a�k�n yüzüme bakt�ktan sonra diz üstü kapanarak hüngür hüngür a�lamaya ba�lad�..

ASKERLE GÜRE�

Bir gezisinde, Kolordu binas�n�n kap�s�nda aslan yap�l� bir Mehmetçik gördü. Ça��rd� ve güler yüzle sordu:
- Sen güre� bilir misin?
Yan�ndakilerden en kuvvetli görünenlerle Mehmetçi�i güre�tirdi. Genç asker her zaman üstün geliyordu. Çok ne�elendi, aya�a f�rlad�.
Ceketini ç�kar�p Mehmet'e ense tuttu:
- Haydi, bir de benimle güre�!
Kat�ks�z ve temiz Anadolu çocu�u Ata's�n�n yüzüne hayranl�kla bakt�:
- "Atam," dedi. "Senin s�rt�n� yedi düvel yere getiremedi. Bir Mehmet mi bu i�i ba�ar�r?"
Gözleri doldu ve a�lamamak için gülmeye çal��t�.

ALÇAKGÖNÜLLÜ

Atatürk'ü, 1938 Gençlik ve Spor Bayram� günü, son defa, 19 May�s Stadyumu'nda gördüm. �eref tribünü kap�s�nda -o zaman küçük bir çocuk olan k�z�ma- o günün an�s� olan rozetini takt�rmayarak bir �eyler söylüyordu. Zay�f ve yorgundu.

K�z�mdan Atatürk'ün kendisine neler söyledi�ini sordum:
— Rozette resmim varm��, nas�l takar�m? dedi.
Zeki ve alçakgönüllü Atatürk rozetteki resmi görmü�tü.

Bu, O'nun stadyuma ilk ve son geli�i, sanki gençli�e vedas� oldu

BEN�M ADIM ATA DE��L

Atatürk'ün sinirlendi�i önemli bir nokta vard�. Gazetelerde, kendisine "Ata" denildi�ini okudukça �öyle dedi:
-Benim ad�m Ata de�il, Atatürk'tür! Baz� gazeteler neden böyle yazarlar?

GÖMÜLECE�� YER

Atatürk'ün gömülece�i yer ve toprak:
O'nun kabri Ankara'da olacakt�r. Fakat bu �ehrin neresinde? Çünkü O' nun en son kuvvetli iste�i bir an önce Ankara'ya dönebilmekti. Biri Büyük Millet Meclisi'nden �stasyon'a inen cadde üzerindeki yuvarlak yer, di�eri Çankaya'daki yeni kö�kün mermer havuzu. Bu yerler �u nedenle konu�ulmu�tur:
Bir ak�am Atatürk'ün etraf�nda toplananlar aras�nda, O'nun ölümlü olu�u üzerinde durulmu� ve özellikle kendisi 1926 suikast giri�iminden sonra söyledi�i cümleyi tekrar etmi�ti. "Benim naçiz vücudum bir gün elbette toprak olacakt�r. Fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacakt�r." dedikten sonra "Milletim beni istedi�i yerde yat�rs�n, yeter ki beni unutmas�n," demi�ti. Meclisin alt�ndaki yuvarlak yeri ortaya atan ki�iye ise, "iyi ve kalabal�k bir yer, fakat ben böyle bir arzumu milletime vasiyet edemem". Ancak, gene o ak�am ileri sürülen bir fikrin kendisini çok duyguland�rd��n�, bugün bile hat�rl�yorum.
Memleketin bütün s�n�r boylar�ndan getirilecek toprak üzerinde yatmak. Recep Peker, hararetle bu fikrin sembolik savunmas�n� yapm��t�.

Atatürk, böyle bir fikrin uygulanmas�ndan ancak, ölümlü vücudu için ho�lanaca��n� ve gurur duyaca��n� anlat�rken bana bakarak: "Bunu unutma!" demi�ti.

SOKAK ÇOCU�U

Atatürk'e, dü�manlar�ndan bir bayan, bir yabanc� gazetede (sokak çocu�u ve zalim) diye yaz�lar yazmak küçüklü�ünü göstermi�ti.
Bir gün Yat Kulüp'te Atatürk, arkada�lar�na bu yaz�dan söz ederek demi�tir ki:
- Bana sokak çocu�u diye yazm��... Ben pek küçük ya�ta yat�l� bir ö�renci olarak okullara girmedim. �dadi'den Harp Okulu'na, oradan da orduya hizmete gittim. Sorar�m sizlere, benim sokakta oynamaya vaktim mi vard�? Bana (zalim) diyormu�... Ben e�er bu vatana ihanet eden birkaç adam� mahkemeye vererek, kanun çerçevesinde bu adamlar cezalar�n� buldularsa, benim onlara kar�� sevgimden ziyade, Türk milletine sevgim daha büyüktür... Bu nedenle Türk milletine onlar�n zararl� vücutlar�n� feda ettim..." demi�lerdir.

MUTSUZ L�DER

Bir ak�am sofras�n�n hararetli bir döneminde Mustafa Kemal, ki�isel özgürlü�ünün birçok bölümlerinden yoksun b�rak�lmas� ac�s�n� hüzün dolu sözlerle �öyle anlatt�:
- "�imdi siz buradan ayr�l�r, istedi�iniz yerde gezer dola��rs�n�z. Benim gözümde bunun ne büyük mutluluk oldu�unu bilemezsiniz. Halime bak�n, sahip oldu�unuz bu özgürlükten yoksunum, cumhurba�kan�y�m ama kö�eye at�lm�� ve özgürlü�ü s�n�rl� bir insan�m. Bütün e�lencem, ak�amlar� soframa toplad��m arkada�lara ayr�lm��t�r. Haydi �imdi buradan ayr�l�p bol bol dola��n, istedi�iniz yerlere girip ç�k�n, arzu etti�iniz gibi e�lenin. Ben de bunun hayaliyle avunurum." dedi.
O ak�am hepimiz masadan erken ayr�ld�k.

ABDÜLHAM�D

1937 y�l�nda idi. Yaz aylar�ndan biri. Do�rudan do�ruya kendi kontrolündeki bir gazetede "Makedonya" adl� bir eserim tefrika ediliyordu. Bir ak�am üstü Ba�yaver Celâl (Üner) Bey beni telefonla arad�. Dolmabahçe Saray�'na davet edildim. Ve Saraya gidince de, hemen hiç bekletilmeden, üst kata ç�kar�ld�m. Bir kap� aç�ld�, kendimi Büyük Adam�n kar��s�nda buldum. Sayg�lar�m� bildirince, belli bir iki nezaket cümlesi ile beni ok�ad�. Sonra:
- Yaz�n� okuyorum, dedi. Hürriyetin ilân edildi�i zaman küçük bir çocuk olman lâz�m. Fakat kutlar�m, o günleri iyi canland�r�yorsun. Yaln�z Abdülhamid'i hiç sevmedi�in belli.
Biraz durdu. Elindeki bir renkli kalemi, önünde aç�k duran kal�n ciltli bir Frans�zca kitaba dikine vurarak dü�ünür gibi oldu. Ben susuyordum. Bu hal bir iki dakika devam etti. Sonra birdenbire �u sözler ç�kt� a�z�ndan:
- Sevme Abdülhamid'i! Yine de sevme! Fakat sak�n an�s�na hakaret edeyim deme. Senin ku�a��n biraz daha ölçülü kararlar vermeye al��mal�. Bak çocuk! Ki�isel kan�m� k�saca söyleyeyim: Tecrübe göstermi�tir ki, topraklar� üstünde ya�ayan insanlar�n ço�unun durumu ku�kulu ve s�n�rlar� yaln�z dü�manlarla çevrili bir büyük devlette, Abdülhamid'in yönetimi büyük ho�görüdür. Hele bu yönetim on dokuzuncu yüzy�l�n son y�llar�nda uygulanm�� olursa...
Bunun üzerine ayr�lmama müsaade buyurmu�lard�. Sayg�lar�m� tekrarlayarak huzurundan uzakla�t�m.

YANINA ALDI�I �LK ER

Atatürk, Samsun'a ç�kt�� zaman, üstü ba�� y�rt�k, postallar� patlam��, silahs�z bir er gördü. Yüzünün rengi bak�ra dönmü�, ya�lan eriyip kemik ve sinir kalm�� bu Türk askeri a�l�yordu. O'na sordu:
- Asker a�lamaz arkada�, sen ne a�l�yorsun?
Er irkildi, ba��n� kald�rd�. Bu sesi tan�yordu ve bu yüz ona yabanc� de�ildi. Hemen do�ruldu ve Anafartalar'daki Komutan�n� çelik yay gibi selamlad�.
- Söyle niçin a�l�yorsun?
�ç Anadolu'nun yan�k yürekli çocu�u içini çekti:
- Dü�man memleketi bast�, hükümet beni terhis etti. Silah�m�z� elimizden ald�. Topra��ma giren dü�man� ne ile öldürece�im? Kemal Atatürk, er'in omzuna elini koydu:
- Üzülme çocu�um, dedi. Gel benimle!
Ve Samsun deposunda giydirilip silahland�rarak yan�na ald�� ilk er bu Mehmetçik oldu.

KAHRAMAN TÜRK KADINI

1 Mart 1923 Tarsus:
Mustafa Kemal �stasyon'dan �ehre do�ru, bir süre yaya olarak yürüdü. O'nu görmek için sabahtan itibaren yollar� dolduran Tarsuslular�n aras�ndan ne�e ile selamlar vererek, ilerledi. O s�rada ans�z�n bir olayla kar��la�t�.
Milli Mücadele'deki çete giysili bir kad�n, Atatürk'ün yolunu keserek aya��na kapand�. Gözya�lar�yla �öyle hayk�r�yordu:
- "Bast��n topra�a kurban olay�m Pa�am!"
Mustafa Kemal onu yerden kald�rmak için e�ilirken kula��na bu kad�n�n Kurtulu� Sava��nda cephelerde çarp��m�� olan (Adile Çavu�) oldu�unu f�s�ldad�lar.
Gözlerinden iki damla ya� dü�en Mustafa Kemal, bu güne�ten yüzü yanm�� kad�n�n elinden tutup aya�a kald�rd� ve ona �öyle seslendi:
- "Kahraman Türk kad�n�! Sen yerlerde sürünmeye de�il, omuzlar üzerinde yükselmeye lay�ks�n.

�NANMAYANLAR DA HAKLIYDILAR

Mustafa Kemal realist bir liderdi. Lekelemelerin politika kadrosunu nas�l daraltaca��n� ve kendisini bir avuç partizan tak�m� elinde b�rakaca��n� dü�ünerek, aç�kça bir suç i�lemi� olanlar d��nda yaln�z ki�isel de�erlere sayg� gösterdi. Sicil yoklamalar�na ra�bet etmedi. Bir gün bana:
- Kuva-y� Milliye'ye inanmayanlar da inananlar kadar hakl� idiler, demi�ti

�K�NC� DÜNYA SAVA�I

Hastal��n�n ilerlemi� zaman�nda:
"Hatta bir gün, bizim önümüzde baz� siyasi sorunlara de�inip Romanya' da yap�lan hükümet de�i�mesinden söz ederken, bir patri�in i�ba��na gelmi� olmas�ndan hayret duydu�umu söyledim. Bu nedenle �kinci Dünya Sava��'n�n da yakla�makta oldu�unu an��t�rarak dedi ki:
- "Bir sava� ç�kt�� takdirde, kan�mca yans�z kalmal�y�z. O zaman birçok f�rt�nalar kopacak. Devlet gemisini gayet ustaca yöneterek i�in içinden s�yr�lmaya çal��lmal�d�r." dedi.

EL�F, LAM, M�M NE OLACAK?

Atatürk, Kur'an'�n Türkçe'ye çevrilmesine karar verdikten sonra Kâz�m Karabekir Pa�a kayg�ya dü�mü�tü. Büyük bir heyecan ve �a�k�nl�k içinde bir gün dayanamayarak Atatürk'e sordu:
- "Kur'an'�n Türkçe'ye çevirisini emretmi�siniz."
- "Evet."
- "Peki, o zaman elif, lam, mim ne olacak?"
Atatürk hayretle Karabekir'in yüzüne bakt� ve en kolay bir �eyin cevab�n� verir gibi:
- "Ne olacak, elif, lam, mim yine elif, lam, mim olarak kalacak" dedi.

D�L ALANINDAK� ÇALI�MALARI

Dil alan�nda bir kaynak sorununu ileri sürünce, ortaya, kâ��t kalem ve Atatürk'ün kendi eliyle aç�klamalar yap�lm�� diksiyonerler getiriliyor. Yunanca'dan getirilen kelimelerin, onlar� bir ba�ka dile ba�layan daha eski bir etimolojisi aran�yor.
- Ana kökü arayaca��z, diyor.
Ve dil hakk�ndaki kuram�n� anlatmaya ba�l�yor ve bir gülü�le:
- Uzun bir çal��madan sonra, bunu buldu�um zaman, Sakarya sava��n� kazand��m dakikadaki mutlulu�u duydum, diyor.

MEDRESELER

Rize gezilerinde medreselerin aç�lmas� için kendisine ba�vuran hocalara; öfke ve sertlikle ve herkesin önünde:
- "Para istiyorsan�z size millet yetecek kadar verecektir. Açsan�z karn�n�z� doyuracakt�r. Medreseler bir daha aç�lmayacakt�r, anlad�n�z m�?" diye ba��rd�.

KÖYLÜ M�LLET�N EFEND�S�D�R

Bir gece beraber oturuyorduk. Yan�m�zda Siirt milletvekili Mahmut Soydan, �imdiki Macaristan elçimiz Ru�en E�ref Onayd�n, bir de Soysall� vard�. Atatürk, ertesi günü Büyük Millet Meclisi'nde okuyaca�� söylevi haz�rl�yordu. Mahmut'la Ru�en E�ref not tutuyorlard�. Atatürk ara s�ra bana da, "Ne dersin?" diye soruyordu. Ben ne diyebilirim? Hiç... Sonra Atatürk bana döndü ve dedi ki:
- Bu memleketin efendisi kimdir?
Dü�ündüm. Kar��l�� o verdi:
- Türk köylüsüdür, dedi. Ve devam etti:
- Türk köylüsü "Efendi" yerine getirilmedikçe memleket ve millet yükselmez!...

YEN� KEL�MELER

Atatürk, yeni kelimeler için �öyle derdi:
"Onlar� ortaya atmak gerekir. Millî duygumuz hangisinden ho�lan�r ve onu kullan�rsa, o zaman sözlü�ümüze koyal�m."

Ö�RENC� GÖZÜNDE Ö�RETMEN

Çankaya'da bir ilkokul aç�lm��t�. Kö�kün çevresinde bulunan bu okulu bir gün Atatürk ziyaret etmi�.
Ö�retmen tahta ba��nda ö�rencilere ders veriyormu�. Cumhurba�kan� girer girmez sayg� i�aretini vermi�, çocuklar aya�a kalkm�� ve oturunuz i�aretini verdikten sonra yüzünü tahtaya çevirerek derse devam etmi�. Atatürk, be� on dakika ayakta ders dinlemi� ve ç�karken ö�retmen yine ayn� ses, ayn� eda ile çocuklar� aya�a kald�rm�� ve oturunuz i�areti verir vermez derse devam etmi�.
Gazi kap�dan ç�karken yan�ndakilere:
- "Gördünüz mü ö�retmeni? Cumhurba�kan�na önem vermedi" demi� ve ilave etmi�:
- "�lkö�retmen vatan�n en hay�rl� eleman�. Onlar vatan çocuklar�yla o kadar kayna�m��lard�r ki, adeta çocukla�malard�r. Onlar�n gözünde en sevgili ö�rencilerdir. Bu ö�retmen e�er dersini b�rak�p sayg�s�n� göstermek için yan�ma gelseydi ve ç�karken beni merdivenlere kadar geçirse idi, ö�rencileri gözünde küçülür, belki prestijini kaybederdi. Ö�renci gözünde en sayg�l�, en büyük adam ö�retmendir." demi�lerdir

ANADOLU'NUN MÜZ��

Atatürk söylüyor:
- Montesquieu'nun, "Bir milletin musikicilikteki ak��na önem verilmezse, o milleti ilerletmek mümkün olamaz" sözünü okudum, do�rular�m. Bunun için, musikicili�e pek çok özen göstermekte oldu�umu görüyorsunuz.
- Biz Bat�l�lara göre, do�u musikicili�inin kulaklar�m�za gelen tuhafl�k yönünden söz ettim ve dedim ki; Do�unun tek anlayamad��m�z bir taraf� varsa,o da onun musikicili�idir.
Gazi, itiraz ederek �öyle demi�tir:
- Bunlar hep Bizans'tan kalma �eylerdir. Bizim gerçek musikimiz Anadolu halk�nda i�itilebilir.
- Bu ezgilerin geli�tirilmesi mümkün de�il midir?
- Bat� musikicili�i bugünkü durumuna gelinceye kadar, ne kadar zamanlar geçti?
- Dört yüz y�l kadar geçti.
- Bizim bu kadar süre beklemeye zaman�m�z yoktur. Bunun için, bat� musikicili�ini almakta oldu�umuzu görüyorsunuz.

SEN NE OLACAKSIN K�?

Mustafa Kemal, Selanik'te yine bir ak�am o zaman Sa�l�k Müfetti�i olan eski D��i�leri Bakan� Dr. Tevfik Rü�tü Ara�, Nuri Conker, Salih Bozok beylerle birlikte Olimpiyos birahanesinde oturmu�lar içerlerken, devletin d�� siyaseti söz konusu oluyormu�. Bu arada Mustafa Kemal Bey birtak�m ac� ele�tiriler yapt�ktan sonra i�i �akaya dökmü� ve Tevfik Rü�tü Bey'i göstererek:
- "Bu yanl�� siyaseti bir gün doktor arac�l�� ile düzelttirece�im." Deyince, yak�n ve teklifsiz arkada�� olan Nuri Conker:
- "Ne? Ne... Sen mi düzelttireceksin?"
Diye küçümseme ile sormu�. Bunun üzerine Nuri (Conker) Bey'le aralar�nda �öyle bir konu�ma geçmi�:
- "Evet, ben doktoru D��i�leri Bakan� yapaca��m. Bütün yanl��l�klar� ona düzelttirece�im."
Nuri Bey �aka ile sormu�:
- "Demek sen doktoru D��i�leri Bakan� yapacaks�n. O halde ya beni?"
- "Seni de vali ve komutan yapar�m!"
Bu konu�maya, haz�r bulunan Salih Bozok da kar��yor:
- "Herhalde bu arada beni de bir �ey yapars�n�z?"
Mustafa Kemal Bey Salih'in bu sorusuna, biraz dü�ündükten sonra:
- "Salih, seni yaver yapaca��m ve yan�mdan ay�rmayaca��m." Cevab�n� verince Nuri Bey yine dayanamam��, tekrar at�larak:
- "Allah�n� seversen, sen ne olacaks�n ki, hepimize �imdiden böyle birtak�m onurlar veriyorsun?" demi�.
Mustafa Kemal Bey, Nuri Bey'in bu sordu�u soruya gülerek:
- "Bu memuriyetleri, bu onurlar� veren ne olursa i�te ben o olaca��m."
Diye kar��l�k vermi�.

TÜRK ORDULARI BA�KUMANDANIYIM

Afyonkarahisar'�n hatlar�n�n çözülmesi sonunda birkaç Yunanl� tutsak, geceleyin Mustafa Kemal'in çad�r�na getirilmi�ti. Bunlardan birisi, Muzaffer Generalin do�up büyümü� oldu�u Selanik'ten gelmi�ti. Yüz, kendisine yabanc� gelmedi�inden ve üniformas�nda da hiçbir bellilik görmedi�inden kim olduklar�n� ve rütbelerini sormaya ba�lam��t�.
- Binba�� m�s�n�z?
- Hay�r.
- Albay m�?
- Hay�r.
- Korgeneral mi?
- Hay�r.
- Peki nesiniz?
- Ben Mare�al ve Türk Ordular� Ba�komutan�y�m! �a�k�nl�ktan a�z� aç�k kalan Yunanl� kekeledi:
- Bir ba�komutan�n sava� hatt�na bu kadar yak�n yerlerde dola�mas� i�itilmi� de�il de!..

Al�nt�d�r

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

Atat�rk'�n do�umu ve ailesi

11.6.2009 � Kategori: Dersler �devler

ATATÜRK'ÜN DO�UMU

Mustafa Kemal Atatürk'ün Selanik'te do�du�u ev

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, 19 May�s 1881 y�l�nda, Selanik'te Kocakas�m Mahallesi, Islahhane Caddesi'ndeki üç katl� pembe evde do�du. Selanik yerlilerinden olan babas� Ali R�za Efendi, Söke'den Selanik'e gelmi� Türkmenlerden "K�rm�z� Haf�z" lakapl� Ahmet Efendinin o�ludur. Annesi Zübeyde Han�m ise 1871 y�l�nda Selanik yak�nlar�ndaki Langaza kasabas�na yerle�mi�, Hac� Sofi ailesinden Feyzullah A�a'n�n k�z�d�r.

Gümrük Muhafaza Te�kilat�'nda memurluk yaparken Zübeyde Han�mla evlenen Ali R�za Efendi, 1877 Osmanl�-Rus Sava��'ndan önce de Selanik Asakir-i Milliye Taburunda da subayl�k yapm��t�r. Daha sonralar� kereste ticareti yapan babas� 1888 y�l�nda öldü�ünde Mus tafa yedi, k�z karde�i Makbule bir ya��nda idi. Di�er karde�leri Naciye, Ömer ve Fatma küçükken öldüler. Zübeyde Han�m o�lunun ba�ar�lar�n� gördükten sonra, tedavi görmek için gitti�i �zmir'de 14 Ocak 1923 günü 66 ya��nda hayata gözlerini yummu�tur. Makbu le Han�m (Atadan) ise 1956 y�l�na kadar ya�am��t�r.

Ali R�za EFEND� (1841-1888)

Babas� Ali R�za Efendi

Ali R�za Efendi 1841 y�l�nda Selanik'te do�du. Söke'den Selanik'e yerle�mi� Türkmenlerden "K�rm�z� Haf�z" lakapl� Ahmet Efendinin o�ludur. �lkokulu Abdi Haf�z Mahalle Mektebinde okudu. Selanik'te Evkaf �daresinde katiplik, sonrada Gümrük Muhafaza Te�kilat�nda memurluk yapt�. Memurlu�u s�ras�nda, Hac� Sofi ailesinden Feyzullah A�a'n�n k�z� Zübeyde Han�mla evlendi.
1876 y�l�nda da Selanik Asakir-i Milliye taburunda subay olarak görev alan Ali R�za Efendi, daha sonra da kereste ticareti yapmaya ba�lad�. Zübeyde Han�m'dan be� çocu�u oldu. Çocuklar�ndan Naciye, Ömer ve Fatma fazla ya�amad�. Sadece Mustafa ve Makbule hayatlar�na devam edebildi. Ali R�za Efendi, 1888 y�l�nda, tek o�lu Mustafa Kemal ilkokulda okudu�u s�rada, rahats�zland� ve öldü.

Zübeyde Han�m

Annesi Zübeyde Han�m

Zübeyde Han�m 1857 y�l�nda Selanik'te do�du. Orta Anadolu'dan göç ederek, Selanik'in bat�s�nda Arnavutluk s�n�r�na yerle�tirilen yörüklerden, Hac� Sofi ailesinden Feyzullah A�an�n k�z�d�r. Selanik'te Gümrük Muhafaza Te�kilat�nda memur olan Ali R�za Efendi ile evlili�inden be� çocuk sahibi oldu. Fatma ve Ömer'i daha küçükken kaybetti. 1888 y�l�nda Mustafa ilkokuldayken kocas�n� da kaybeden Zübeyde Han�m, zaman zaman çocuklar� ile birlikte karde�i Hüseyin A�a'n�n çiftli�ine giderdi. Bu s�rada, Atatürk'ün ifadesiyle; iyi kalpli bir insan olan Rag�p Bey'le evlendi. K�zlar�ndan Naciye de çok ya�amad�.
Balkan harbinden sonra, birçok Türk ailesi gibi, k�z� Makbule ile birlikte Selanik'ten göç etti ve �stanbul'a gelerek Be�ikta�-Akaretler'de bir eve yerle�ti. Milli Mücadele y�llar�nda Ankara'ya gelen Zübeyde Han�m, 1919'da ayr�lmak zorunda kald�� o�lunu, y�llar sonra Ankara'da Devlet Ba�kan� olarak gördü. 14 Ocak 1923'te tedavi amac�yla gitti�i �zmir'de 66 ya��nda vefat etti.

Makbule ATADAN (1887-1956)

Mustafa Kemal Atatürk'ün k�z karde�i Makbule Atadan

Mustafa Kemal Atatürk'ün k�z karde�i olan Makbule Atadan, 1887 y�l�nda Selanik'te do�du. Balkan Sava�lar�ndan sonra, annesi Zübeyde Han�m'la birlikte Selanik'ten ayr�larak �stanbul'a yerle�ti. Cumhuriyet'in ilan�ndan sonra a�abeyinin iste�i üzerine, annesiyle birlikte Ankara'ya geldi. Bir süre Atatürk'ün yan�nda kalan Makbule Atadan, daha sonra Çankaya Kö�kü arazisi içinde kendisi için yapt�r�lan Çaml� Kö�ke yerle�ti.
1930'da Atatürk'ün iste�iyle Fethi Okyar'�n kurdu�u Serbest Cumhuriyet F�rkas�na giren Makbule Han�m birkaç ay sonra parti kapat�l�nca siyasetten çekildi ve 1935'de milletvekili Mecdi Boysan ile evlendi. Makbule Atadan'�n a�abeyi Atatürk ile ilgili an�lar� "Büyük Karde�im Atatürk (1952)" ve "A�abeyim Mustafa Kemal (1952)" adlar�yla yay�mland�. 1956 y�l�nda 69 ya��nda öldü.

OKUL YILLARI
HARP OKULU YILLARI

Manast�r Askeri �dadisi'ni ba�ar�yla bitiren Mustafa Kemal, �stanbul'a giderek Harp Okulu'nun piyade bölümüne girdi. (13 Mart 1899). Harp Okulu'nun ilk s�n�f�nda az çal��an Mustafa Kemal, di�er iki y�lda var gücüyle derslerine sar�ld�. 1902'de bu okulu te�men rütbesiyle bitirdi ve ö�renimine Harp Akademisi'nde devam etti. 1903 y�l�nda Üste�men oldu. 11 Ocak 1905 tarihinde de Harp Akademisi'nden mezun olan Kurmay Yüzba�� Mustafa Kemal, staj yapmas� için �am'daki 30. Süvari Alay�'na gönderildi.

Mustafa, ö�renim ça��na gelince Haf�z Mehmet Efendi'nin mahalle mektebine ba�lad�. Sonra babas�n�n iste�iyle, yeni bir yöntemle ö�retim yapmak üzere Selanik'te aç�lan, �emsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu s�rada babas�n� kaybetti. Bir süre Rapla çiftli�inde day�s�n�n yan�nda kald�ktan sonra, annesi Mustafa'n�n e�itim hayat�na devam etmesini istedi�i için, Selanik Mülkiye �dadisi'ne (ortaokul) kaydoldu.

Mustafa'n�n bu okulda hocas�yla aras�nda bir tart��ma geçince, zaten orada okumas�n� istemeyen büyükannesi onu derhal okuldan ald�. Askeri Rü�tiye elbisesi giyen kom�usunun o�luna özenen Mustafa, asker olmas�n� istemeyen annesinin kar�� ç�kmalar�na ra�men, gizlice, Selanik Askeri Rü�tiyesi'nin s�nav�na girdi. S�nav� kazand�� haberini alan Mustafa annesine kar�� bir oldu bitti yap�p, bu okula kayd�n� yapt�rd�. (1893). Bu okulda, Matematik hocas� ona Kemal ad�n� verdi.

Selanik Askeri Rü�tiyesini ba�ar�yla bitiren Mustafa Kemal, Manast�r Askeri �dadisi'ne (lise) girdi. Burada Frans�zca'dan geri kal�nca, ilk tatilde Selanik'e gitti ve iki üç ay gizlice Frans�z Firerler Okulu'nun özel s�n�f�na devam ederek, Frans�zcas�n� geli�tirdi. Ertesi y�l Manast�r Askeri �dadisi'nde, buraya yeni gelen �air Ömer Naci ile tan��t� ve edebiyatla da ilgilenmeye ba�lad�.

Kal�c� Ba�lant� Yorum ( 0 ) Yorum yaz!

� �nceki :: Sonraki �

Online Ki�i Say�s� :
- Site Anasayfa
  Site Ar�ivi
  Hz. Muhammed (s.a.s)
  Dini Animasyonlar
  �slami Terimler
  �slami Soru ve Cevaplar
  �lahi Dinle
  Kur'an-� Kerim Dinle
  Flash Oyunlar
  Co�rafya Ders Konular�
  M�zik Dinle
Son Yaz�lar�m
Ba�lant�lar�m

Site Anasayfa	Co�rafya'ya Giri�	T�rkiye Ekonomik Co�rafyas�	T�rkiye Fiziki Co�rafyas�	Harita Bilgisi	Co�rafya Animasyonlar�
Genel Co�rafya	Toprak Co�rafyas�	K�resel Is�nma Konular�	Genel Fiziki Co�rafya	�llerimiz �ngilizce Tan�t�m	Co�rafya Videolar�
Co�rafi Bilgi Sistemi	N�fus ve Yerle�me	Tarih Ders Konular�	Site Ar�ivi	T�rk�e - Edebiyat Konular�	�rg� - Dantel ��leri

4.7.2009 � Kategori: Dersler �devler

25.6.2009 � Kategori: Yaz�lar Hikayeler

25.6.2009 � Kategori: Yaz�lar Hikayeler

25.6.2009 � Kategori: �slam ve Ya�am

25.6.2009 � Kategori: �slam ve Ya�am

11.6.2009 �

11.6.2009 �

11.6.2009 � Kategori: Dersler �devler

11.6.2009 � Kategori: Dersler �devler

11.6.2009 � Kategori: Dersler �devler

Online Ki�i Say�s� :

Son Yaz�lar�m

Ba�lant�lar�m